MEVLANA MÜZESİ ABDÜLBAKİ GÖLPINARLI KÜTÜPHANESİ LEVHALAR KATALOĞU İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN 62,0 MB PDF

Osmanlı Devleti’nin Kuruluşunun 700. yılını birlikte kutladığımız 1999 yılı içerisinde Bakanlığımızın faaliyetlerinden birisi de “Mevlana Müzesi Abdülbaki Gölpınarlı Kütüphanesi Levhalar Kataloğu”nun basımı oldu.

Giriş

Abdülbâkî Gölpınarlı, son devrin ömrünü bilime ve inandığı gibi yaşamaya adamış koca çınarlarından biriydi. Köklerini önceki kuşaktan yetişebildiği değerli bilim ve edebiyat adamlarının ve mâneviyat ehlinin fazilet ve feyiz pınarları ile besledi. İki kuşak arasında bilim ve kültür akışı için bir köprü oldu, üstadlık pâyesini kazandı. Mevki makam sevdasına düşmeden, inançlarından taviz vermeden yaşadı. En büyük zevki okumak ve öğrenmekti. Tek gayesi vardı, o da rûhen ve ilmen bir önceki ânına göre daha ilerde ve daha mükemmel olmak. Bu emelini gerçekleştirmek için sürekli okudu ve çalıştı. Düzenli çalışma zamanlarının dışında, dinlenirken bile düşünen, zihni hiç boş kalmayan hep faal biriydi. Onun, nefsin istek ve rağmına olarak gösterdiği bu tavizsiz yaşayış ve fedâkârlık neticesidir ki muasır Türk edebiyatı onlarca eser ve makale kazandı. Unutulmak üzere olan tasavvuf edebiyatı, onunla bir müddet daha canlı kaldı.

Abdülbâkî Gölpınarlı, bilimi yalnız zihnine doldurmak, hayatında ve ruhunda yaşatmakla kalmadı. Maddî mânevî değerli kültür eserlerinden meydana gelen kıymetli bir kütüphane de kurdu. Bu kütüphanesini, bir kadirşinaslık örneği olarak, kendine hakiki vâris bildiği millet evlatlarına bırakmak istedi. Yer olarak da, mânevî feyzine medâr bildiği üstadı Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin şimdi Konya Mevlânâ Müzesi ismiyle müze olarak hizmet veren Dergâh ‘ını uygun gördü. Bu sâikle, kendi özel kütüphânesini ölümünden çok evvel Konya Mevlânâ Müzesine vasiyet etti. Müze müdürü Dr. Erdoğan Erol, A. Gölpınarlı’nın evinde bir ay kadar süren bir çalışmadan sonra tanzim ettiği listeyi 26 Nisan 1977 tarihinde  noterlik kanalıyla tasdik ettirip kitapları Mevlânâ Müzesine naklettirdi. Halen iki defterde kayıtlı olan “Mevlânâ Müzesi Abdülbâki Gölpınarlı Kütüphânesi” nde bulunan kitapların ve diğer eşyanın dökümü şöyledir. 228 yazma kitap, 1831 adet basma kitap, 87 adet hat levhası, 1 gilâpdan, 7 tesbih. Yazma kitaplar kataloğu basılmak üzere halen Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nde bulunmaktadır[1].

İşte bu mütevazi çalışmanın meydana getirilmesine bizi sevkeden de, bulunduğu müsvedde kâğıtlar üzerinde tebyîz edilmeyi bekleyen bu listeyi kendimiz ve bu çalışmaya ulaşabilecek kimseler için faydaya kabil bir hale getirmekle bilimin hizmetine sunmak düşüncesi oldu. 1996 yılında Selçuk Üniversitesinde Yüksek Lisans tahsilimi yaparken hocamız Doçent Dr. Adnan Karaismailoğlu Bey, el yazısı ile kaleme alınmış bu varakların fotokopilerini bilgisayar ortamına aktarmamız için bize getirdi. Maksadı, bu dökümanları modern ve sistemli bir katalog olarak, Selçuk Üniversitesi bünyesindeki Selçuklu Araştırmaları Merkezi”nin Mevlana Kitaplığı’na kazandırmaktı. Maatteessüf Adnan Bey’in Selçuk Üniversitesinden ayrılması bu arzunun gerçekleşmesine mânî oldu. Dileğimiz müsvedde halinde bekleyen bu katalogu, bilimin ve bilim adamlarının istifadesine sunmaktır.

A. ABDÜLBÂKÎ GÖLPINARLI

1. Hayatı

12 Ocak 1900 ‘de İstanbul’da doğdu. Azerbayca’nın Gence şehrinden gelip İstanbul’a yerleşen ve Tercümân-ı Hakîkat gazetesinde muhabir olarak çalışan Ahmed Âgâh Efendi ‘nin oğludur. Asıl adı Mustafa İzzet olmasına rağmen, babasının kendisini çağırdığı Abdülbâkî ismi ile anıldı ve bu onun asıl adı yerine geçti[2].

İlk öğrenimini Bâbıâli yokuşundaki Yûsuf Efendi Mektebinde yaptı. Orta öğrenimini Menbâ’u'l-’irfan İdâdîsinin rüşdiye kısmında bitirdikten sonra, lise tahsili için Gelenbevî İdâdîsine devam etti. Fakat babasının ölümü üzerine son sınıfı okumadan buradan ayrılmak zorunda kaldı. Menbâ’u'l-’irfan İdâdîsinin rüşdiye kısmında üç sene Türkçe, kompozisyon ve Farsça öğretmenliği yaptı. Bir aralık kitap ve kırtasiye dükkanı açtı ise de bunu yürütemedi. 1918 mütarekesinde Çorum’a bağlı Alaca ilçesinin Kenzü’l-’irfan ilkokulunda başmuavin ve sonra başmuallim olarak dört yıl görev yaptı. 1923 ‘te İstanbul’a dönerek, yarım bıraktığı lise tahsilini tamamladı. 1927 ‘de okulu bitirerek Pertevniyal Lisesi yanındaki Mahmûdiye İlkokuluna öğretmen olarak atandı. Bu arada İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde yüksek öğrenimini yaptı. 1930 da burayı bitirerek Konya Lisesi edebiyat öğretmenliğine atandı. Daha sonra Kayseri, Kastamonu liselerinde ders verdi. Balıkesir Necâti Bey Öğretmen Okulunda ve Balıkesir Lisesinde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1937 yılında “Yunus Emre-Hayatı” teziyle doktora imtihanını vererek Ankara Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’ne doçent olarak tayin oldu. Burada Türk Edebiyatı Tarihi ve Metinler Şerhi derslerini okuttu. 1940 yılında rahatsızlanarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine tayinini aldırdı. Emekli oluncaya kadar, burada Türk Tasavvuf Tarihi ve Edebiyatı derslerini okuttu. Bir yandan da eserler vermekle meşgul oldu. 1949 ‘da kendi isteği ile emekli olduktan sonra da ölünceye kadar araştırmalar yapmayı ve eser yazmayı bırakmadı. 25 Ağustos 1982 ‘de İstanbul’da vefat eden Gölpınarlı, Seyyid Ahmed mezarlığında toprağa verildi[3].

Kişiliği

Okuyup yazmaya meraklı biri olarak yetişti. Küçüklüğünden itibaren bir Mevlevî muhibbi olan babasıyla birlikte Kulekapısı ile Eyüp’te bulunan Bahâriye Mevlevîhânelerine devam etmek suretiyle tasavvuf bilgisinin maddî mânevî havasıyla yetişmeye başladı. İbrâhîm Zuhûrî Dede’den Mevlevîlik âdâbını öğrendi ve çile çıkardı 1960 senesinde mevlevî Ali Celâl Çelebî’den hilâfetnâme aldı. Mevleviliği bir yaşam tarzı ve hayatının bir parçası sayan Gölpınarlı, Mevlevîlikten ve Şii inanışından ömrünün sonuna kadar ayrılmadı. Zamanının ileri gelen bilim adamlarından istifade ederek, kendisini geniş bir İslamî bilgi hazinesi ve edebiyat bilgileri için gerekli olan İran mitolojisi ile zenginleştirdi[4].

Mizaç itibariyle sert, çabuk kızan ve düşündüğünü söylemekten çekinmeyen biri olmasına rağmen kalender-meşreb ve melâmî tabiatlı idi. Kuvvetli bir hafızaya malikti ve zekiydi. Kendisini Divan edebiyatı ve tasavvuf için gerekli bilgilerle donatmıştı. Kur’an’ı adeta ezbere bilen Gölpınarlı, güzel konuşur ve konuştuğunda muhatabını cezbederdi. Coşup kabaran bir ruha sahip olduğundan yağar eser, ama çabuk durulurdu. Bu tabiatı yüzünden “Divan Edebiyatı Beyânındadır” adlı eserinde bu edebiyata yağdırdığı tenkitler için daha sonra pişmanlık duyarak, hatasını düzeltmek maksadı ile Fuzûlî ve Nedîm divanlarını yayınladı[5].

İlmî ve Edebî Şahsiyeti

Abdülbâkî Gölpınarlı yalnız Türk edebiyatı ile meşgul olmadı. Tasavvuf, tasavvufî metinler, tarikatler, mezhepler ve İran edebiyatı üzerinde de eserler verdi. Farsça ve Arapça’yı iyi bilirdi. Fransız diline de metni anlayacak kadar kadar âşinalığı vardı.Türk edebiyatı ve tasavvuf dışında, metin şerhinde de mâhirdi. Şerhlerinde açıklamayı mantık çerçevesinde yapardı.[6] Fars edebiyatında bilgisi derindi. Dini konularla da ilgilenerek bu sahada kendisini derinleştirdi. Çalışma ve araştırma bakımından Köprülü Fuad ekolüne bağlıydı. Her zaman ve her yerde çalışmaya müsait bir yapısı vardı[7].

Genç yaşta şiirler yazmaya da başlayan Gölpınarlı, şekil ve üslûp olarak klasik tarzı benimsemişti. Zaman zaman yazdığı şiirlerinden meydana gelen Divan’ında 250 ‘den fazla manzumesi vardır. Bunlar, birkaçı dışında matbu değildir. Enverî ve Hakânî’yi de okumuş olmasına rağmen sebk-i Hindîye taraftardı. Hind üslûbu tesiriyle fikre ve ince mânâya ehemmiyet verdiği şiirlerinde Neşâtî, Nâilî ve Gâlib’in edası sezilir. Nâili’nin bir şiirine naziresi, Şeyh Galib’in bir şiirine tazmini ve Neşâti’ye tahmisi vardır. Şiirlerinin hemen yarısı tasavvufî içerikli olduğundan, anlaşılması için gerekli bilgilere ve şerhe ihtiyaç vardır. Tarih düşürmekte de mahir olan Gölpınarlı’nın, çeşitli doğum ve ölümler için tarih düşürmeleri vardır[8].

Abdülbaki Gölpınarlı’nın nesri güzel ve akıcıdır. Ciddî ve ağır yazılarında bile bu akıcılığı sezinlemek mümkündür. İlmî eserlerinde gramer kaidelerine bağlıydı. Dili normaldi. Terimleri olduğu şekli ile kullanır, ifadede garip kaçacak sözler kullanmaktan çekinirdi. Konusu daha hafif olan yazılarında, cümleleri daha kısa ve kelimeleri daha sadedir. Onun nesirde ustalık gösterdiği asıl saha, zaman zaman gramer kurallarının da dışına çıktığı şiir çevirileri idi[9].

Eserleri

Velud bir yazar ve mütebahhir bir âlim olan Abdülbaki gölpınarlı, kitap ve ilmî eserler yazmaya ilk 1931 yılında verdiği ve sahasında kıymetli bir eser olan Melâmilik ve Melâmîler isimli bitirme tezi ile başladı. Bundan sonraki hayatını 1982 tarihinde vefat edinceye kadar yoğun tercüme, araştırma ve şerh çalışmaları ile sürdürdü. Çeşitli dergi, mecmua ve önemli ansiklopedilere makaleler yazdı[10].

1. Araştırmaları:

Melâmilik ve Melâmîler, (1931); Bâkî, (Hayatı ve seçme şiirler, 1932); Fuzûlî, (Hayatı ve seçme şiirler, 1932); Kaygusuz Vizeli Alaeddin, (Hayatı ve şiirleri, 1933); Yûnus Emre-Hayatı, (1936); Yûnus Emre ile Âşık Paşa ve Yûnus’un Bâtıniliği, (1941); Pir Sultan Abdâl, (1943); Yûnus Emre Dîvânı, I, II-III, (1943-48); Dîvân Edebiyâtı Beyânındadır, (1945); Fuzûlî Dîvânı, (1950); Mevlânâ Celâleddîn, (1951); Mevlânâ, (1952); Yûnus Emre, (1952); Nâilî-Kadîm, (1953); Nesîmî, Usûlî, Rûhî, (1953); Pir Sultân Abdâl, (1953); Şeyh Gâlib, (1953); Kaygusuz Abdâl, Hatâyî, Kul Himmet, (1953); Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik, (1953); Dîvân Şiiri, I-V (1954-1955); Gül Deste (Mevlânâ’nın Dîvân-ı Kebîr’inden seçmeler, 1955); Hazreti Muhammed ve Hadisleri, (1957); Kur’ân-ı Kerîm Hakkında Tartışmalar Münâsebetiyle, (1958); Menâkıb-ı Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî-Vilâyetnâme, (1958); Oniki İmâm, (1959); Yûnus Emre ve Tasavvuf, (1961); Yûnus Emre ve Yattığı Yer, (1963); Nasreddîn Hoca, (1963); Mevlevî Âdâb ve Erkânı, (1963); Alevî-Bektâşî Nefesleri, (1963); Risâletü’n-Nushiyye ve Dîvân, (Yûnus Emre’nin iki eserinin tıpkı basımı, 1965); Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddîn, (1966); Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddîn Menâkıbı, (1967); Konya Mevlânâ Müzesi Yazmaları Kataloğu, I-III, (1967-72); Hüsn ü Aşk, (Şeyh Gâlib’den, 1968); 100 Soruda Tasavvuf, (1969); 100 Soruda Türkiye’de Mezhepler ve Tarîkatlar, (1969); Sosyal Açıdan İslam Tarihi-Hz. Muhammed ve İslâm, (1969); Şeyh Gâlib Dîvânı’ndan Seçmeler, (1971); Nedîm Dîvânı, (tenkitli metin, 1972); Türk Tasavvuf Şiiri Antolojisi, (1972); Hurûfîlik Metinleri Kataloğu, (1973); Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri, (1977); Mü’minler Emîri Hazreti Ali, (1978); Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şîîlik, (1979); Mevlevî Albümü, (tsz.).

2. Tercümeleri

Tıp İlmi ve Meşhur Hekimlerin Mahâretleri, (Farsça, 1936); Tansuknâme-i İlhânî der Funûn u Ulûm-i Hitâî Mukaddimesi, (Farsça, 1939); Sıhhat ve Maraz, (Farsça, 1940); Mesnevî, I-VI, (Farsça, 1943-46); Hâfız Dîvanı, (Farsça, 1944); Gülşen-i Râz, (Farsça, 1944); Mantıku’t-Tayr, (Farsça, 1944); Mevlânâ’dan Seçme Rubâîler, (Farsça, 1945); İlâhî-nâme, (Farsça, 1947); Hayyâm-Rubâîler ve Silsiletü’t-Tertîb, İbn-i Sînâ’nın Temcîd Tercümesi, (Arapça ve Farsça, 1953); Kur’ân-ı Kerîm ve Meâli, I-II, (Arapça, 1955); Dîvân-ı Kebîr, I-VII (Farsça, 1957-60); İmam Ali Buyruğu, (Arapça, 1958); Fîhî Mâ-fîh, (Farsça, 1959); Mevlânâ’dan Rubâîler, (Farsça, 1963); Mevlânâ Celâleddîn-Mektuplar, (Farsça, 1963); Mevlânâ Celâleddîn-Rubâîler, (Farsça, 1964); Mecâlis-i Seb’a-Yedi Meclis, (Farsça, 1965); Ca’ferî Mezhebi ve Esasları, (Arapça, 1966); Ca’ferîler Kimlerdir?, (Farsça, 1969); Nehcü’l-Belâğa, (Arapça, 1972); Fîhî Mâ-fîh ve Mecâlis-i Seb’a'dan Seçmeler, (Farsça, 1972); Maârif, (Tirmîzî’nin Farsça eseri, 1973); Hayyâm ve Rubâîleri, (Farsça, 1973); Abdullâh İbni Sebe-Bir Yalancının Düzmeleri, (Arapça, 1974); İbtidânâme, (Sultan Veled’in Farsça eseri, 1976); Rubâîler, (Mevlânâ’nın Farsça Rubâileri, 1982).

3.  Şerhleri

Gülşen-i Râz Şerhi, (1972); Mesnevî Şerhi, I-VI, (Farsça, 1973-74); Mesnevî Tercemesi ve Şerhi, I-III, (Farsça, 1981-84).

4. Dîvân’ı

Kendi şiirlerini topladığı Dîvân’ı matbu değildir. Muhtelif nazım şekil ve nevilerinden mürekkeb bu eserinde 2 na’t, 13 kaside, 1 mersiye, 8 medhiye, 104 gazel, 7 adet tahmis, tazmin ve taştir, 2 nazire, 21 rubai, 100 ‘e yakın doğum ve ölümler için târih düşürme vardır.

5. Makaleleri

“Melâmîlik-Hamzavîlik ve Bâtınîlikte Mütekâbil Tedâhüller”, Atsız Mec., S. 13, 14, 15, İstanbul, 1932.

“Fuzûlî’nin Bâtınîliğe temâyülü”, Azerbaycan Yurd Bilgisi Mec., S. 8-9, İstanbul, 1932.

“Yûnus Emre Dîvânı Münâsebetiyle”, Yeni Türk Mec., S. 10, İstanbul, 1933.

“Balım Sultan”, Yeni Türk Mec., S. 10, İstanbul, 1933.

“Balım Sultan’a Ait Bir Vesika”, Kaynak Mec., Balıkesir, 1934.

“Âşık Paşa’nın Şiirleri”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Türkiyât Mec., C.V, s.87-100, İstanbul, 1935.

“Fuzûlî’nin Farsça Dîvânı”, İstanbul Mec., S. 25, İstanbul, 1934.

“Yûnus mu Yalan Söylüyor Yoksa Oratorya mı?”, Yığın Mec., S. 2, İstanbul, 1946.

“Bektâşîlik”, Aylık Ansiklopedi, C.IV, S. 41, Eylül, İstanbul, 1947.

“Gâlib Dede Şeyh”, Aylık Ansiklopedi, C.V, S. 50, Haziran, İstanbul, 1948.

“Rûhî-i Bağdâdî”, Aylık Ansiklopedi, C.IV, S. 47, İstanbul, 1948.

1. “İslâm ve Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilatı ve Kaynakları”, İstanbul Ünv. İktisat Fak. Mec., C.XI,               S. 1-4, s. 354, İstanbul, 1952.

“Burgazî ‘nin Fütüvvet-nâme’si”, İstanbul Ünv. İktisat Fak. Mec., C. XV, S. 1-4, s. 354, İstanbul, 1953-54.

“Fazlullâh-ı Hurûfî’nin Oğluna Ait Bir Mektup”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Şarkiyât Mec., C. I,  Ankara, 1956.

“Fazlullâh-ı Hurûfî’nin Vâsiyet-nâme’si Veya Vesâyâ’sı”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Şarkiyât Mec., C. II, Ankara, 1958.

“Mevlânâ Şems-i Tebrîzî İle Altmış İki Yaşında Buluştu”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Şarkiyât Mec., C.III, İstanbul, 1959.

“Mevlânâ’nın Doğumu ve Anadili Üzerine”, 687. Yıldönümünde Mevlânâ, Konya Turizm Cemiyeti, Konya, 1960.

“Şeyh Seyyid Gaybî Oğlu Şeyh Seyyid Hüseyn’in Fütüvvet-nâme’si”, İstanbul Ünv. İktisat Fak. Mec., C. XVII, İstanbul, 1960.

“Bektâşilik-Hurûfîlik ve Fazlullâh’ın Öldürülmesine Düşürülen Üç Tarih”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Şarkiyât Mec., C. V, İstanbul, 1964.

“Mesnevî’nin VII. Cildi”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Şarkiyât Mec., C. VI, İstanbul, 1966.

“Halk Edebiyatımızda Zümre Edebiyatları-Yûnus Emre, Hacı Bayram-ı Velî, Eşrefoğlu, Kaygusuz Abdâl, Seyyid Seyfullâh, Pir Sultan Abdâl”, Türk Dili Dergisi, C. 19, S. 207, Ankara, 1968.

“Niyâzî-i Mısrî”, İstanbul Ünv. Edebiyat Fak. Şarkiyât Mec., C. VII, İstanbul, 1972.

Bunlar dışında Milli Eğitim Bakanlığı’nın neşrettiği Türk Ansiklopedisi ‘nde “Kalenderiye” maddesi, Kültür Bakanlığının yayınladığı İslam Ansiklopedisi ‘nde “Bayramiye, Çile, Kızılbaş, Mevlevîlik, Nazmî, Nesîmî, Niyâzî, Şedd, Şeyh Gâlib” maddeleri, onun ölümünden sonra da M. Moussa isimli bir yazarın Siracus Ünv. yayınları arasında çıkan The Exremist Shiites isimli kitabında “Bektaş (Hacı)” adlı makalesi neşredilmiştir.[11]

MEVLÂNÂ MÜZESİ ABDÜLBAKİ GÖLPINARLI KÜTÜPHANESİ YAZMALAR KATALOĞU

I. CİLT

Sıra        Sayfa

No. Adedi Dili Yazar ve Kitap Adı

1               1          A   Kur”ân-ı mecîd.

2               2          A   Abdurrezzâk-ı Kâşânî, Hadîkatu”t-te”vîl fî dekâiki”t-tenzîl.

3               5          F    Celale’d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Dîvân-ı Kebîr.

4               7          T   Handî, Alî, Mir”âtu”ş-şehâde.

5               9          T   Hasan Çelebi (Kınalızâde), Tezkiretu”ş-şu”arâ.

6              12         T   Fuzûlî, Süleymân, Dîvân.

7              18         T    Kâsım b. Muhammed Karahisârî, İrşâdu”l-mürîd ile”l-murâd fi Tercemet-i Mirsâdi”l-’ibâd.

8              19         T   Sezâî, Hasan, Dîvân.

9              21         T   Ragîb Muhammed Paşa, Dîvân.

10            24         F    Şevket-i Buhârî, Dîvân.

11            25         T   Muhîtî, Dîvân.

12            27         T   Nâilî, Mustafâ, Dîvân.

13            30         T    Rusûhî İsmâîl Ankaravî, Zübdetu”l-fuhûs fi nakşi”l-fusûs.

14            31         T   Sinân Paşa, Tazarruât.

15            32         A   Nûru”l-’Arabî, Muhammed, el-Mecâlisu”z-zuhre ‘ala”s-salâti”l-kubrâ.

16            33         F    Fâsihî, Mecâzlar mecmûası.

17            36         T    Abdurrâhim-i Karahisârî, Minyetu”l-ebrar ve ğunyetü”l-ahyâr.

18            38         F    Câmî, Abdurrahmân, Bahâristân ve Manzûme-i ‘Avâmil.

19            40         T   Mecmû’a,

1.  Tercume-i Maksadi”l-aksâ.

2.  İlâhî, Munlâ”nın Risâlesi.

20            46         F    Şîrâzî, Hâfız, Dîvân.

21            47         T   Fennî, Dîvân.

22            48         T   Muhyî, Temsîl-i şecer.

23            51         T   Mukîmî, Vahdet-nâme.

24            52         F    Saib-i Tebrîzî, Dîvân.

25            54         A   Muhammed Nuru”l-Arabi, el-Letaifu”t-tahkikat fi Şerhi”l-Varidat.

26            56         F    Şîrâzî, Hâfız, Dîvân.

27            57         F    Kâsımu”l-envâr et-Tebrîzî, Dîvân ve Makâmâtu”l-ârifîn.

28            59         F    Safi ‘Alî b. Huseyn-i Vâ’izu”l-Kâşifi, Reşâhât-ı ‘Aynu”l-hayât.

29            63         T   Mahmûd-i Mesnevî-hân, Tercume-i Sevâkib.

30            64         T   Nesîmî, İmâdu’d-Dîn, Dîvân.

31            67         T   Abdulbâkî, Mahmûd, Dîvân.

32            69         T    Gölpınarlı, Abdulbâkî, Sârullâh fî Meşhed-i Ebi Abdillâh.

33            70         T   Gölpınarlı, Abdulbâkî, Eimme-i Hudâ.

34            71         T   İbrâhîm Kuşadalı, Mektûbât.

35            73         A   Ebu”l-Hasan Nure’d-Dîn “Alî-yi Şâzilî, Mecmû”atu”l-ahzâb.

36            74         T   Nâbî, Dîvân.

37            76         T   İhyâu’d-Dîn Omer, Şiirler.

38            78         F    Abdulkâdir-i Belhî, Gülşen-i Esrâr.

39            79         A   Şemse”d-Dîn Ahmed b. Muslihi”d-Dîn Taşköpri-zâde, eş-Şakâikı”n-nu”mâniyye.

40            82         T   Şeyhulislâm Yahyâ, Dîvân.

41            83         T   Nedîm, Ahmed, Dîvân.

42            84         TF Hâlis-i Talebânî, Dîvân.

43            85         TA                ?, ? (Havassa ait bir kitap).

44            86         TF Sâdık, Gazeliyyât.

45            87         A   Mısrî, Niyâzî,  Mevâ”idu”l-irfân.

46            90         T   Nâyî Osmân Dede, Mi”râciyye.

47            91         T   ?, Ferâiz Risâlesi.

48            92         T    Nâzım Muhammed Paşa, Esrâr-ı tevhîd Tercemesi.

49            93         T   Vasfî, Şiirler.

50            94         T   Emrî, Terceme-i Pend-i ‘Attâr.

51            95         T    Selîm Baba, Miftâhu müşkilâti”l-âdâb-i tarîkati”l-vâsılîn.

52            96         T   Rumûzî, Mustafâ, Hakîkat–nâme.

53            97         T   Kuşadalı, İbrâhîm, Mektûbât.

54            98         T    el-Üsküdârî, Veffâk Muhammed, Terceme-i Menâkıb-i Seyyîd Ahmed el-Bedevî.

55            99         T   Âgâh Osmân Paşa, Şiirler.

56            100       T   ?, Nakşîbendî tarikatına ait Risâle.

57            101       T   Riyâzî, Muhammed, Dîvân.

58            103       A   Muhammed el-Bulkînî, Tabakâtu”ş-şernûbi.

59            106       F    Huseyn b. Âlim, Nuzhetu”l-ervâh.

60            107       T   Yunus Emre, Dîvân.

61            108       T    “Alî Remzî b. Muhammed Satı Özbark, Terceme-i Şeceretu”l-kevn.

62            109       T   Fasîh Ahmed Dede, Muntehabât-ı Dîvân-ı Fasîh.

63            110       T   Âgâh, Dîvân.

64            111       F    ‘Attâr, Ferîdu’d-Dîn, Tezkiretu’l-evliyâ.

65            112       A   ?, Husniyye.

66            115       A   Seyyîd Süleymân el-Belhî, Ğıbtatu”l-emân.

67            116       T   ?, Ebu”l-Hüdâ aleyhinde bir yazı.

68            117       T   Adanalı Ziyâ, Şiirleri.

69            118       T   Dukagin-zâde Ahmed Beg, Dîvân.

70            120       AF Ebu Abdullâh Huseyn İbrâhîm en-Netanzî-i Bedi”uzzamân el-İsfahânî, Dustûru”l-edeb.

71            121       TF ?, Lugat.

72            122       TF ?, Lugat.

73            123       T   Yûnus Emre, Risâletu”n-nushiyye ve Dîvân.

74            125       TF Mevlevî âyinleri (Mecmua).

75            129       T    Ahmed Avni Konuk, Tevfik Fikret”in Târih-i kadîm zeyli”ne Cevap.

76            130       T   Ahmed-i Bîcân, ‘Acâibu”l-mahlûkât.

77            131       T   ?, Hurşîd-nâme (fal kitabı).

78            132       T   Mısrî, Niyâzî, Mecmû”a,

1.  Risâle-i vahdet-i vucûd.

2.  Mektup.

3.  Risâle-i Hızriyye-i cedîde.

4.  Zikir ve mukâbele hakkında.

79            133       F    Mecmû”a,

1.  Muhammed Bâkır b. Muhammed Takî, Kitâbu ihtiyârât-i eyyâmi’s-sâ”at.

2.  Mustafâ el-Kârî b. İbrâhîm et-Tebrîzî, Tuhfetu”l-Kârî.

80            134       T   Derviş Muhammed Hâce, Mecmû’atu”ş-şu”arâ.

81            135       T   Usûl ve şarkı Mecmû”ası.

82            137       T   Mecmû’a (Şiirler antoloisi)

83            139       T   ?, Mecmû’a ve Nakşî Akkirmânî Dîvânı.

84            140       T   Sezâî, Hasan, Dîvân.

85            142       T   Mecmû”a,

1.  Sezâî Dîvânı.

2.  Niyâzî-i Mısrî Dîvânı.

86            144       T    Brusavî, İsmâ’îl Hakkı, Es”ile-i Şeyh Mısriyye ecvibe-i İsmâ”îl Hakkı.

87            145       T    ?, Emirnâmeler (Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye”ye ait talimnâmeler).

88            146       TF  Mecmû”a,

1.  Bî-ser-nâme.

F    2.  Cevher-i zât

F    3.  İlâhî-nâme

F    4.  Câmî, Şerh-i Monla Câmî ala Beyt-i Husrev-i Dehlevi

T    5.  Seyyîd Seyfullâh Nizamoğlu, Risâle-i Vahdeti”l-vücûd

F    6.  Muhteşem-i Kaşani, Devazdeh Bend

7.  Brusavî, İsmâ”îl Hakkı, Lubbu”l-lub

8.  Rûhî-yi Bağdâdî, Tercî’-bend.

89            149       T   Mecmû”a,

1.  Lutfî, Esrâr-nâme.

2.  ?, Risâle-i makâm-ı ma”rifet-i şarkî ve ‘urûc-i âdemiyân ve merâtib-i insân.

3.  İlâhî, Risâle-i Şeyh İlâhî.

4.  ?, Der ma”rifet-i dîn u îmân u İslâm u tevbe.

5.  ?, Risâle-i kenzu”s-sâlikîn ve genci”l-’ârifîn (ıstılâhat-ı evliyâ-i kirâm).

6.  Der ma”rifet-i havass-ı insân (nîsân?).

90            153       T   Mecmû”a,

1.  Mısrî, Niyâzî,  Risâle-i tasavvuf.

2.  Mısrî, Niyâzî,  Risâletu”s-su’âl ve”l-cevâb.

3.  Mısrî, Niyâzî,  Risâle-i âfâk u enfus.

4.  Mısrî, Niyâzî,  Fâtiha tefsiri.

5 Mısrî, Niyâzî,  Raks ve tevâcud.

6.  Muhammed Saîd-i Uşşâkî, Etvâr-ı seb”a.

7.  Brusavî, İsmâ”îl Hakkı, Şerhu Şir”ati”l-İslâm.

8.  ?, Tarîkat-nâme.

91            154       T   Mecmû”a,

1.  Sezâî, Hasan, Şerh-i gazel-i Mısrî.

2.  Mısrî, Niyâzî,  Dîvân.

3.  Seyyîd Seyfullâh”ın ilâhîsi.

4.  Mısrî, Niyâzî,  Şerh-i Şathiyye.

5.  Mısrî, Niyâzî,  Ta’bîrâtu”l-vâkiât.

6.  ?, Şiirler.

92            158       T   Hurûfiliğe ait Risâle.

93            159       T   Mecmû”a, Şiirler.

94            161       T   Ahmed Bîcân, Dürr-i meknûn.

95            162       T   Mecmû”a,

1.  Hatâî, Kitâb-i nefes.

2.  Yemek gülbangı.

3.  Tevfîk Baba, Haydârî-nâme.

96            164     TA  Mecmû”a,

1.  ?, Ma”rifet şiiri.

2. ?,İmâm Hasan ve Hüseyn”in peygamberlikleri hakkında pâdişaha mektup.

3.  Mısrî Efendi”nin Mustafâ Paşa”ya Risâlesi.

4.  Şeyh-i Mısrî, Fâtiha tefsiri.

5.  ?, Fetvâ.

A   6.  ?, Hulûl hakkında.

7.  Mısrî Muhammed Efendi”nin kardeşi Ahmed Efendi”ye mektubu.

8.  Güfte-i Mısrî Efendi.

T   9.  ‘Akl-ı ma”âş ‘akl-ı ma”âd.

10.  Esmâ-i Husnâ.

T   11.  Risâle.

A   12.  Risâle-i devre-i ‘arşiyye-i Mısriyye.

97            167       TA  Muhammed Nûru”l-’Arabî, Mecmû”a,

1.  Kelîme-i tevhîd tefsiri.

2.  Fâtiha tefsiri.

3.  Hz. ‘Alî”nin sözlerini şerh.

4.  Ezân hakkında Risâle.

5.  Dâiretu”l-vucûd.

6.  Merâtibi”l-vucûd.

A   7.  Risâle-i mebde” ve me”âd.

1. Nakşiyye ve Melâmiyye”ye dair İsmâ”îliye

Risâlesi.

9. Muhammed Nûru”l-’Arabî”nin ihtiyâra ait takrîri.

10.  Sûre-i Kevser tefsiri.

11. Risâletu meşâhidu”t-tevhîd.

12.  Ezân Risâlesi.

13.  Risâle.

14.  Manzaru”l-kufr.

15.  Hâcı Bayrâm-ı Velî”nin bir şiirinin şerhi.

A   16.  Fusûsu”l-hikem hakkında Risâle.

T   17.  ed-Durretu”s-seniyye fi Şerhi”l-ğavsiyye.

T   18.  Murşidu”l-uşşâk.

T   19.  Mektup.

T   20.  İbn-i ‘Arabî”nin kasîdesine şerh.

21.  Salâtu”l-mutalsam.

T   22.  Şerhu salavâti”l-mensûbât li Ahmed b. İdrîs.

A   23.  Kenz-i mahfî.

T   24.  Risâle-i tevhîdi”l-behiyye.

25.  Risâle-i Sa”diyye.

T  26.  Risâle fî beyân-i sülûki”ş-şerî”a ve”t-tarîka  ve”l-hakîka.

28.  Salât-ı meşîşiyye şerhi.

29.  Ferecu”n-nukûş li Şerh-i Nakşi”l-fusûs.

A   30.  Beyânu”t-tarîk Risâlesi.

31.  min takrîrâtihi (İbn-i ‘Arabî’nin sözlerinden).

A   32.  Risâletu burhânu”s-sâlikîn.

T   33.  Risâle-i ilm-i hal.

T   34.  Evrâdu”l-usbû”iyye şerhi.

98            175       T          Dû’â Mecmû”ası.

99            176       T          Nazîf Hasan Dede, Dîvân.

100          178        TF        Mecmû”a,

F    1.  Risâle-i merğûb.

F    2. Levh-i mahfûz, cebr ve ihtiyâr, kazâ ve kader hakkında.

F    3.  Men ‘arefe nefsehu.

T   4.  Hurûfîlik hakkında.

T   5.  Tasavvufî Risâle.

F    6.  Risâle-i fevâ’d-i fukarâ.

7.  Risâle-i merğûb be-guften-i Baba Kaygusuz.

101          181         T        Mecmû”a,

T   1.  Giritli Nûrî, Zubdetu”l-hakâik tercemesi.

T   2.  Tasavvufi bazı izahat.

3.  Rüyanın tasavvufî izahı.

T   4.  ‘Abdu’l-Latîf, Terceme-i Keşfu”l-hakâik.

102          186       T        Mecmû”a,

TA   1.  Hutbetu”l-beyân.

TA   2.  Nuktatu”l-beyân (Vücûd-nâme).

3.  Nesebnâme-i hazret-i sultan Hâcı Bektaşi Veli.

103          188       TA   Mecmû”a,

1. Padişah karşılandığında edilecek dua ve bazı malumat.

T   2.  Tanzimattan önceki hâs, timâr, ze’âmet devrine ait kanunlar.

T   3.  Emirnâme sûretlerine ait bir kitap.

A   4.  Fetvâlardaki imzaların üstlerindeki yazılardan örnekler.

1. Ferâize dair izâhat, fetva suretleri, kanunlar, hüccetler.

104          190       TA     Mecmû”a,

A   1.  Muhammedu”l-Munfasıl ‘an medrest-i İbrâhîm er-Ravvâs, Keşşâfu hurûf-i teheccî hakkında bir hâşiye.

A   2.  Abdulmu”mîn, Hurûf-i teheccî.

A   3.  Kitâbu”l-kudve ve Risâletu”l-’usve.

A   4.  Tasavvufa dair.

A   5.  Risâletu mâ’îdeti”l-ma”rifeti”n-nebeviyye.

A   6.  Mûsâ b. Muhammed Kudsî, Risâle.

T   7.  Mûsâ b. Muhammed Kudsî, Pâdişâha ‘arîza.

A   8.  Mûsâ b. Muhammed Kudsî, Risâle.

1. ?, Risâle (tasavvufa dair).

A   10.  ?, Kitâbu feth-i merâtibi”l-kulûb.

A   11. ?, Kitâbu”t-tuhfe li”s-selâtîn- ve”l-mulûk ve Risâletu”l-hediyyeti li ehli”l-irâdeti ve”s-sulûk.

105          196       T         Mecmû”a,

A   1.  ‘Abdulazîz Mecdî, Meratibi”l-vücûd ve beyan-i ibtida-i kulli mevcud / A.

TF 2.  “Abdulazîz Mecdî (?), Traşnâme.

T   3.  “Abdulazîz Mecdî, Vahdet-i vücûd.

T   4.  “Abdulazîz Mecdî, İbn-i Sînâ”nın bir sözünün şerhi.

T   5.  ?, Vahdet-i vücûd ve insân-ı kâmil hakkında Risâle.

T   6.  “Abdulazîz Mecdî, İnsân-ı kâmil” den notlar.

1. “Abdulazîz Mecdî, Hakîkat-i insâniye Risâlesinin tercemesi.

T   8.  “Abdulazîz Mecdî, Seyyîd Şerîf Cürcânî”nin vahdet-i vucûda ait Risâlesinin tercümesi.

106          199       TF       Mecmû”a.

107          200       T         Feyzullâh Efendi, Şehîd, Şerh-i Şi”r-i Hâcı Bayrâm-ı Velî.

108          201       T          İlâhî Mecmû”ası.

109          202       T          Mecmû”a,

T   1.  Kaygusuz Abdal”ın iki şiiri.

T   2.  Karahisârî, Muhammed Necîb, Nev-gufte-i cezîre-i Mesnevî-i Hazret-i Mevlânâ  Celâle”d-Dîn er-Rûmî.

T   3.  H. IX-XIII. yüzyıl sûfî şâirlerinden şiirler ve heceyle yazılmış bir destan.

T   4.  Mustafâ Halveti el-Çerkeşî, Risâle fi tahkîki”t-tasavvuf.

A   5.  Müftî ‘Alî, Yevmu”l-ba”s ve”l-cevâb Risâlesi.

A   6.  ?, Bâb-ı şerâit-i semâ”.

A   7.  ?, Bâb-ı kerâhiyyet-i semâ”.

T   8.  ?, İlhâm, nefs ve yedi mertebesi.

T   9.  Salâhî, Şerhu gazel-i şeyh Nasûhî-yi Üsküdârî.

T   10.  Salâhî, min Makâlet-i Hâce Nâsiru”d-Dîn.

T   11. Şemse”d-Dîn-i Sivasi, Sûret-i emr-i ilâhî.

T   12. Mektûb.

A   13.  Arapça iki yazı.

T   14. 1271 tarihli Üç mektub sureti.

110          207       T   Mecmû”a,

1.  Usûli, Dîvân.

2.  Muhyî, Birkaç şiiri.

3.  Gaybî Sun”ullâh (?), Bir şiir.

111          208       T   Neşâtî, Ahmed, Şehr-engîz-i Edirne.

Neşâtî, Ahmed, İstanbul”a ait şehr-engîz

112          209       T   Gölpınarlı, ‘Abdülbâkî, ‘Ubeyd-i Zâkânî”nin Ta”rîfât tercemesi.

113          210       A   Evrâd Mecmû”ası (Kâdiriyye ve Nakşîbendiyye).

114          211       TA  Mecmû”a,

T   1.  el-Karamânî, Cemâl, Ehâdîs-i erba’în  (manzum).

1. İnanca ait yazılar, Yûnus, Muhibbî,  Mevlânâ”nın Farsça şiirleri, hutbeler.

115          212       TF Mecmû”a, (Dualar, ilaç tarifeleri, meşhur şairlerin  şiirleri ve İstanbul şarkıları).

116          213       TA     Mecmû”a

T   1.  Âyine-zâde Sirozî Şemse”d-Dîn Muhammed, Risâle.

T   2. Âyine -zâde Sirozî Şemse”d-Dîn Muhammed, Rusûhî”nin bir şiirinin şerhi.

A   3. Âyine -zâde Sirozî Şemse”d-Dîn Muhammed,  Cüveynî”nin bir kasiîesinin şerhi.

117          215       F    ?, Hazân ve bahâr.

MEVLÂNÂ MÜZESİ ABDÜLBAKİ GÖLPINARLI KÜTÜPHANESİ YAZMALAR KATALOĞU

II. CİLT

Sıra        Sayfa

No. Adedi Dili Yazar ve Kitap Adı

118          216       T   Nevhâ Mecmû”ası.

119          217       T   Nevhâ Mecmû”ası.

120          218       T   Mecmû”a (Çeşitli kişilere ait bazı şiirler).

121          220       T   Mantık ve felsefe notları (Gölpınarlı”nın ders notları).

122          221       A   Bâhâ, Huseyn Nûrî, Kitâb-ı akdes.

123          222       F    Talabânî, Abdurrahmân Hâlis Sermestî, Mesnevî (18 beytin şerhi).

124          224       T   Mecmû”a.

125          229       TAF              Arısoy, Muhammed Dede, Defter.

126          230       TA                Mecmû”a,

1.  Hâcı Bayram”a atfedilen bir Risâle.

1. Hâcı Maksûd, Ebu Medyen-i Mağribî”nin şiirinin şerhi.

3.  Hâcı Maksûd, Urfî”nin Şathiye”sini şerh.

1. Hâcı Maksûd, Şerh (Mevlânâ”ya isnad edilen 10 beyitlik).
2. Meratib-i sülûk (5 satırlık bir yazıdan  ibarettir).

6.  Niyâzî”nin gazelini şerh.

7.  Niyâzî”yi şerh.

1. Hâcı Maksûd (?), Tarîkat-ı âliyyenin esrârı be yanındadır.
2. Bursevî, İsmâ”îl Hakkı, Kasîde-i ferdiyye ve şerhi.

10. Sarı Abdullâh, Mesleku”l-’uşşâk.

1. Seyyîd Abdulbâkî”l-Âlî-zâde, Zeyl-i Mesleku”l-uşşâk.

12. Şerh-i Salavât-ı Ahmed b. İdrîs.

13. Nûru’l-Arabî, Muhammed, Risâle-i sıfât-ı subûtiyye.

14. Derviş Sâdıkî (?), Risâle-i mahcûb.

15. Receb, Vahdet-i vücûd Risâlesi Tercümesi.

16. La”lî-zâde Seyyîd Abdülbâkî, Serguzeşt.

1. Nûru’l-Arabî, Muhammed, Şerh-i Şathiyye-i Hâcı Bayrâm-ı Velî.

18. ?, Ma”âricu”t-Tarâik.

A   19. ?, Risâletu vahdeti”l-vucûd.

20. ?, İmdâdullâh Velî” nin Vahdet-i vücûda dair Risâlesinin Şerhi.

127          239       TAF       Mecmû”a,

A    1. ‘Avârifu”l-ma’ârif”ten Melâmetiyye hakkında izahat.

TA  2.  Şeyh Arslan (Rislân) hakkında Hadîkatu”ş- Şâm ve Keşfu”z-zunûn”dan alınan yazılar.

3.  Şâhidî, ‘Aşk-nâme.

4.  Şâhidî, Dîvânçe

5.  Rûşenî, Ömer, Dîvân.

6.  Sârbân, Ahmed, Şiirler.

128          241       T   Mecmû”a,

1. Gölpınarlı, A., Defter (Yeniçeri kavuk ve börkleri  hakkında bilgi ve resimler);

Moğollar devrindeki resmi ve askeri terimler;

Moğollar devrinde boy remizlerinin resimleri;

Âşık Ömer”in şiirleri.

129          242       A   Hamîd Velî Hamîdu’d-Dîn, Hadîsu”l-erba”în.

130          244       T   Hâşimî, Osmân, Tarîkat-nâme.

131          245       F    Belhî, Seyyîd Abdulkâdir, Gulşen-i Esrâr.

132          246       F    1. Belhî, Seyyîd Abdulkâdir, Gulşen-i Esrâr.

2. Belhî, Seyyîd Abdulkâdir, Yenâbî”u”l-hikem.

3. Belhî, Seyyîd Abdulkâdir , Kunûzu”l-ârifîn.

133          247       T   Gölpınarlı, Abdulbâkî, Seyyîd Abdulkâdir-i Belhî”nin hal tercemesi.

134          248       T   Gölpınarlı, Abdulbâkî, Defter.

135          249       T   Gölpınarlı, Abdulbâkî, Kasîde-i mevrîdu”l-eşvâk.

136          250       T   Mecmû”a (Çeşitli şiirler).

137          252       T   Mecmû”a (Şeyh Murâd-ı Buhârî hakkında bilgiler).

138          253       T   Mecmû”a (Çeşitli şiirler).

139          254       TA                Mecmû”a,

1. es-Sulemî, Ebu Abdurrahmân, Risâletu”l-melâmetiyye.

2.  Sârbân, Ahmed ve Hakîkî”nin Şiirleri.

1. Gölpınarlı, Abdulbâkî, Risâletu”l-melâmetiyye Tercemesi.
2. Hâşimî, Osmân, Alaa”d-Dîn Kaygusuz”un  şiirleri.

5.  Dîvâne Muhammed Çelebi, Şiirleri.

6.  Kefevî, İ”lâmu”l-ahyâr.

7.  Yûsuf-i Sîne-çâk”ın bazı şiirleri.

140          257       A   es-Sulemî, Ebu Abdurrahmân, er-Risâletu”l-melâmiyye.

141          258       A   Mecmû”a.

143          261       T   Sıdkî, Âyîne-i hikem.

1. 144          264       T   Sıdkî, Âyînei hikem (Vatikan K. nüshasının fotografisi (17 kart)).

145          265       F    Belhî, Abdulkâdir, Sünûhât-ı ilâhiyye ve Farsça Tercemesi.

146          267       T   Mecmû”a (Çoğunluğu Gölpınarlı”ya ait şahsi belgeler).

147          268       A   el-Belhî, Seyyîd Süleymân, Hal tercemesi.

148          269       T   Mecmû”a,

1.  Hakîkî, İrşâd-nâme.

2.  Makâlât-ı İbrâhîm Efendi.

3.  Makâlât-ı Lâ-mekânî.

4.  ?, Risâle der beyân-i fakr.

5.  Beyân-ı Esrâr-ı zemîn-i hakîkat.

6.  Kelimât-ı Ahmed Sârbân.

7.  Kelimât-ı Kudsîyye fi Hâcı Bayrâm-ı Velî.

8.  Hâce Halîl, 4 şiiri.

149          273      T   Muhyi”d-Dîn-i Abdâl, Tuyuğ ve mâniler.

150          274       T   ?, Hudâ Rabbim.

151          275       T   Mecmû”a,

1. Hakîkî, İrşâd-nâme.

2. ‘Askerî, Abdurrahmân, Nefehâtu”l-’aşk.

152          279       T   Şîrâzî, Elvân, Gülşen-i râz Tercemesi.

153          280       T   Gaybî, Sun”ullâh, Mecmû”a.

1. Sohbet-nâme.

2. Gaybî, Sun”ullâh, Dîvân.

3. Gaybî, Sun”ullâh, Bey”at-nâme.

4. Gaybî, Sun”ullâh, Rûhu”l-hakîka.

5. Gaybi, Sun”ullâh, Tarîku”l-hak fi”t-teveccuhi”l-mutlak.

154          283       T   İbrâhîm Oğlanlarşeyhi, Dîvân; Tasavvuf-nâme; Kasîde; Mesnevîler.

155          287       T   İbrâhîm Oğlanlarşeyhi, Vahdet-nâme; Dîvân.

156          288       T   (Mecmû”a),

1. La”lî-zâde, Abdulbâkî, Serguzeşt-i melâmiyye;

2. Hediyyetu”l-müştâk fi Şerhi Mesleku”l-uşşâk.

157          291       T   Mecmû”a,

1. Lâ-mekânî, Hüseyin, Dîvân.

2. İsmâ”îl Ma”şûkî ve Kaygusuz ‘Alâa”d-Dîn”den Şiirler.

3. Lâ-mekânî, Hüseyin, İnsan-ı kamil.

1. Lâ-mekânî, Hüseyin, Mektupları; Sinan  Ümmi”nin Şiirleri

158          293       T   La”li-zâde, Abdulbâkî, Sergüzeşt-i Melâmiyye.

159          294       T   Mecmû”a

1. Risâle-i müşkilât-ı Esrâr-ı ‘aşk.

1. ?, Esrâru”l-’ârifîn irşâdu”l-’âşıkîn güftârı”l-vâsılîn tenbîhu”l-ğâfilîn.

3. Kerîmî, Beyân-ı mevlîd-i Hazret-i Resûl.

4. ?, Cennet ve cehennem ehli hakkında.

160          298       T   Müstakîm-zâde, Sa”de”d-Dîn Süleymân, Melâmiyye-i şettâriyye.

161          300       T   Mecmû”a,

1. La”lî-zâde, Abdulbâkî, Şerhu Mesleki”l-’uşşâk.

2. Tıflî, Sâkînâme.

3. La”li-zâde, Abdulbâkî, Hakîkatu”l-yakîn ve zulfetu”t-temkîn.

4.  La”li-zâde, Abdulbâkî, Sergüzeşt-i Melâmiyye.

162          302       T   Mecmû”a (muhtelif).

163          304       T   Mecmû”a,

1. Lâ-mekânî, Hüseyin, Vahdet-nâme

2. Risâle-i Hazret-i Hüseyn-i Lâ-mekânî.

164          305       T   ‘Amîkî, Muhammed, Risâle (Hamzavîler aleyhinde).

165          306       T   ‘Askerî, Abdurrahmân, Nefehâtu”l-’aşk.

166          307       T   Mecmû”a.

167          309       T   Mecmû”a.

168          310       T   Ebu”r-Rızâ, Muhammed, Hediyyetu”l-’uşşâk.

169          312       T   Âlî, Tuhfetü”l-mücâhidîn ve behcetu”z-zâkirîn (xı-xvıı. yüzyıllar arası).

170          314       F    Hâfız, Muhammed b. Muhammed b. Muhammed, al-Huccetu”l-athâr fî ‘ahvâl-i eimmet-i isnâ “aşer.

171          315       T   er-Rezevî, Seyyîd Muhammed b. Seyyîd ‘Alâa”d- Dîn al-Huseynî, Miftâhu”d-dekâik fi beyâni”l-futuvvet ve”l-hakâik.

172          317       T   Mecmû”a (Çeşitli şiirler).

173          319       T   Burgazî, Yahyâ b. Halîl, Futuvvet-nâme.

174          320       T   Hâce-zâde, Muhammed Tâhir b. ‘Abdullâh b. İsmâ”îl, Minhâcu”l-murîdîn.

175          323       T   ‘Osmân-zâde, Tâib Ahmed, Hadîkatu”l-vuzerâ.

176          325       F    ?, Fevâid.

177          327       TA                ?, Erkân-nâme.

178          328       F    ?, Makâlât-ı Gaybiyye.

179          330       T   Alevî-Bektâşî nefesleri.

180          331       T   Hâtib-oğlu, Terceme-i Makâlât-ı Hâcı Bektâş.

181          334       TA  Mecmû”a,

TA  1. ‘Abdülmecîd Firişteh-oğlu, Hutbe-i devâzdeh imâm.

T   2. Bisâtî, Menâkibu”l-esrâr behcetu”l-ahrâr.

T   3. Seyyîd Abdâl Bâkî, Mektup.

T   4. ?, Der beyân-ı çihâr kelâm.

182          339       T   el-Köstendilî, Sa’îd b. Mustafâ ‘Alî Çavuş-zâde, Tuhfetu”s-sâlikîn.

183          342       T   İlâhî Mecmû”ası.

184          344       TAF     Mecmû”a.

185          346       T   ?, Tasavvufi bir kitap.

186          347       T   Mecmû”a,

1. Esrâr-ı Hurûf-i nâciyye-i Kaygusuz Abdâl.

2. Abdâl Mûsâ, Pend-nâme.

187          349       T   Emre, Sa”de”d-Dîn Sa”îd, Terceme-i Makâlât-ı Hâcı Bektâş-ı Velî.

188          351       T   Mecmû”a,

1. Şeyhulislam Mûsâ Kâzım, Vâridat Tercemesi.

2. Hâcı Bayram-ı Velî”nin bir şiiri.

3. Ahmed Sârbân”ın iki mektubu; Husâme”d-Dîn-i Ankaravî”nin iki mektubu.

4. ?, Merâtibi-i Enbiyâ.

5.  “Abdulazîz Mecdî, “Mişkâtu”l-envâr” dan vahdet-i vücûda ait bölümün tercemesi.

1. “Abdulazîz Mecdî, “Sefînetu”r-rağîb” dan aynı  mevzuda iki bölümün      tercemesi.
2. Ahmed Sârbân”ın mektubu.
3. Ahmed Avni Konuk”un bazı konuşmalarının zabtı.

189          353       F    ‘Abdullâh el-Ensârî, Kalender-nâme.

190          354       TA   ?, Bektaşiliğe ait Mecmû”a.

191          355       T   Mecmû”a,

1. Kaygusuz Abdal, Esrâr-ı ‘Ârifîn.

2. Kaygusuz Abdâl, Risâle.

3. Kâsımî, Şiirler.

192          357       T   Müstakîm-zâde Sa”de”d-Dîn Süleymân, Risâle-i Tâciyye.

193          359       TA     Mecmû”a.

194          360       T   Fakîrî, Şehr-engîz ve ta”rîfât.

195          361       T   İlyâs b. Hızr, Vilâyet-nâme (Menâkıb-ı Hâcı Bektâş-ı Velî).

196          363       T   Mecmû”a,

1. Kaygusuz Abdâl, Delîl-i budelâ.

2. Seyyîd ‘Alî Sultân, Vilâyet-nâme.

197          365       TA    Mecmû”a.

198          367       T   Mecmû”a,

1. Firişteh-oğlu, ‘Abdulmecîd, Hutbe-i devâzdeh imâm.

2. Bisâtî, Menâkibu”l-Esrâr behcetu”l-ebrâr.

3. Çeşitli alevî şâirlere ait şiirler.

199          369       T   Mecmû”a,

1. Çeşitli yazılar.

2. Bisâtî, Menâkibu”l-Esrâr behcetu”l-ebrâr.

200          371       TF ?, Fevâid.

201          372       T   ‘Arşî, Dîvân.

202          374       T   ?, Vücûd-nâme.

203          375       T   Murtazâ, Dervîş, Durr-i yetîm  (Câvidân Tercümesi).

204          378       T   Uzıça Şeyh Muhammed”in Mektubu.

205          381       T   Mecmû”a,

1. Sadre”d-Dîn”in Şeyh Safîyu’d-Dîn”den sorduğu sorular ve aldığı cevaplar.

2. Menâkıb”dan alınma bir bölüm.

3. Çeşitli yazılar.

4. Erkân-nâme.

206          384       A   Simavnâvî, Şeyh Bedre”d-Dîn, Vâridât.

207          385       T   ‘Azmî Dede, Mecmû”a,

1. Te”vîlât-ı muhimme.

2. Rafî”u”ş-şikâk.

3. Dafî”u”n-nifâk.

4. Muhimmu”l-beyân.

208          388       T   Dervîş Burhân, Vilâyet-nâme-i Hacîm Sultân.

209          390       T   Mustafâ Dede, Risâle-i farz u sunnet-i namaz bâ kavl-i imâmân-i isnâ ‘aşer.

210          391       T   Mecmû”a,

1.  Çerkeşî, Tasavvufî Risâle.

2.  Mektup.

2. Sa”id, Medhiyye (Sirâcu”l-’ulûm minhâcu”l-’ulûm).

4.  Sa”îd, Mersiyye.

211          395       T   Mu’allim Feyzî, Mersiyyeler.

212          397       T   Mecmû”a,

1. Sarı Abdullâh, Cevheretu”l-bidâye ve durretu”n-nihâye.

F    2.  Seyyîd Hüseynî, Kalender-nâme.

3. Hâmûş-nâme.

4. Nâsır, Futuvvet-nâme”den özetler.

5. Ahmed Avni Konuk”tan notlar.

6. Adanalı Ziyâ”nın şiirleri ve bir makalesi.

7. Sadre”d-Dîn-i Konevî”nin Vasiyyet-nâmesi.

213          400       T   Ahmet Âgâh”ın Berâtlar ve hâl tercemesi

214          401       A   el-Hakîm bi-Emrillâh Mansûr b. el-’Azîz Billâh, Çeşitli yazılar.

215          407       T   Nâhifî, Süleymân, Dîvân.

216          408       T   Tarîkat taçları, giyimleri, cihâzı ve Osmanlı devri serpuşları.

217          411       T   Tarîkat taçlarını gösteren levha.

218          412       TF Gölpınarlı, Abdulbâkî, Dîvân.

219          414       T   ‘Atabetu”l-mukaddese.

220          415       T   Yeniçeri cemâat ve bölük remizleri.

221          416       A   Hizbu”l-a’zâm İcâzeti.

221          417       T   Mecmû”a,

1. Hurufiliğe ait bir Risâle.

2. Mukîmî, Vahdet-nâme.

3. Hurûfîliğe ait.

4. Vucûd-nâme.

223          419       T   Yeniçerilere ait mezartaşlarının fotoğrafları.

224          420       T   Futuvvet-nâme.

225          421       A   Tabatabâî”nin Seyyîd Süleymân-ı Belhî”ye mektubu ve onun cevâbî mektubu.

226          422       T   Kuşadalı İbrâhîm”in bir mektubunun fotoğrafyası.

227          423       T   Kozanoğlu, Cenâb Muhyi”d-Dîn, Hâcı Bayrâm-ı Velî (şiir).

228          424       T   Bâkır Çelebi”nin oğlu Abdülhalîm Çelebi”nin torunu Celale”d-Dîn Çelebi”nin doğum tarihi.

MEVLÂNÂ MÜZESİ

MÜZELİK YAZMA ESERLER KATALOĞU

I. CİLT

Sıra        Sayfa

No. Adedi Dili Yazar ve Kitap Adı

1             1           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

2             3           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

3             4           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

4             5           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

5             6           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

6             7           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

7             7           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

8             8           A                   Kur”ân-ı Kerîm.

9             10         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

10            11         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

11            12         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

12/1         13         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

12/2         14         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

13            15         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

14            16         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

15            17         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

16            18         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

17            19         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

18            20         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

19            21         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

20            23         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

21            24         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

22            25         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

23            26         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

24            27         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

25            28         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

26            29         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

27            30         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

28            31         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

29            32         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

30            33         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

31            34         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

32            35         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

33            36         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

34            37         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

35            39         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

36            41         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

37            42         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

38            43         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

39            44         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

40            45         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

41            46         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

42            47         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

43            48         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

44            49         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

45            49         A                   Kur”ân-ı Kerîm, Evrâd-ı Mevleviyye, Delâilu”l- Hayrât, Du’â-yı Hatm-i Delâil, Hizbü”l-a”zam.

46            51         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

47            52         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

48            53         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

49            54         A                   Kur”ân-ı Kerîm.

50            56         A                   Basma Kur”ân-ı Kerîm.

51            57         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

52            73         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî (III-IV. ciltler).

53            74         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

54            79         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

55            83         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

56            84         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

57            85         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

58            87         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

59            91         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

60            95         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

61            97         F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

62            101       F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

63            104       F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

64            106       F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

65            108       F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

66            112       F    Mevlânâ Celâleddîn, Mesnevî.

67            114       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr.

68            117       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr.

69            124       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr (II. cilt).

70            132       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr.

71            134       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr.

72            138       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr.

73            140       F    Mevlânâ Celâleddîn, Dîvân-ı Kebîr.

74            143       F    Bahâu’d-Dîn Muhammed (Sultân Veled), İbtidâ-nâme, Rebâb-nâme, İntihâ-nâme.

75            147       F    Bahâu”d-Dîn  Muhammed (Sultân Veled), Dîvân.

76            150       FT Mecmû”a (Sultânü”l-’Ulema Bahâu’d-Dîn”in Ma’ârif”inden, Şems-i Tebrîzî”nin Makâlât”ından, Muhakkîk-i Tirmîzî”nin Ma”ârif”inden, Mevlânâ”nın Fîh-i mâ fîh”inden, Sultân Veled”in Ma”ârif”inden ve İptidâ-nâme”den Mesnevî”nin 6 cildinden ve diğer eserleriyle Dîvânından alınan şiirler).

77            152       F    Mevlânâ Celâleddîn, Fih-i mâ Fîh.

78            153       F    Bahâu”d-Dîn Muhammed Veled, Ma”ârif.

79            154       F    Mecmû”a,

154       F    1. Bahâu”d-Dîn Muhammed Veled, Ma”ârif”den bir kısım.

155       F    2. Mevlânâ Celâleddîn, Fîh-i mâ Fîh.

155       F    3. Mevlânâ Celâleddîn, Mektuplar.

155       F    4. Mevlânâ Celâleddîn, Mecâlîs-i Seb”a.

156       F    5. Mevlânâ Celâleddîn”in bazı sözleri.

156       F    6. Mukakkîk-i Tirmîzî, Maârif.

157       F    7. Şemse”d-Dîn-i Tebrîzî, Makalât.

80            158       F    Bahru”l-”ulûm ‘Abdu”l- “Alî Lekhnovi, Mesnevî Şerhi (II, IV ve VI. ciltler).

81            160       F    Bahru”l-”ulûm ‘Abdu”l- “Alî Lekhnovi, Mesnevî Şerhi (V. cilt).

82            161       T   Sarı “Abdullâh, Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî (Mesnevî Şerhi, I. cildin bir kısmı).

83            163       T   Rusuhî İsmâ”îl-i Ankaravî, Mesnevî Şerhi (V.C.).

84            164       F    Hüseyin b. Hasan-i Harizmî, Kunûzu”l-hakâik fî rumûzi”d-dekâik (Mesnevî Şerhi).

85            165       T   Mesnevî-Åân Mahmûd Dede, Kitâb-ı Tercume-i Sevâkib fî Menâkib-ı Kutbu”l-ârifîn Mevlânâ Celâleddîn.

86            166       T   Sâkıb Mustafa Dede, Sefînetu”n-nefîseti”l- Mevleviyye (II. cilt).

87            167       TAF  İsmâ”îl-i Ankaravî, Mecmû”a.

167       T   1. Minhâcü”l-fukarâ”.

168       T   2. Huccetu”s-semâ’.

168       TAF  3. RusûÅî İsmâ”îl, 12 şiiri.

168       T   4. Şerh-i Nakş-ı Fusûs.

88            170       A   “Abdu”l-Ğanî en-Nablûsî, el-”Ukûdu”l-lu”luiyye fî tarîki”s-s­âdâti”l-Mevleviyye.

89            171       F    Ferîdu”-Dîn-i “Attâr, Mantıku”t-tayr.

90            173       F    “Attâr (?), Cevâhiru”z-zât.

91            176       F    Mecmû”a.

176       F    1. Ferîdu”-Dîn-i “Attâr, Mantıku”t-tayr.

177       F    2. Ferîdu”-Dîn-i “Attâr, Esrâr-nâme.

177       F    3. Ferîdu”-Dîn-i “Attâr, Musîbet-nâme.

92            178       T   Veysî, Siyer.

93            179       T   Fuzûlî Süleymân, Hadikatu”s-su”edâ.

94            180       T   Nâbiğâ.

94            180       T   Nâbî Yûsuf, Dîvân.

95            181       T   Ahmed (İbn-i Kemâl, Kemâl Paşa-zâde), Yûsuf  u Zuleyhâ.

96            182       T   “Alî b. Sâlîh (Vâsi” “Alî), Humâyûn-nâme.

97            183       T   Ahmedî (Tâcu”d-Dîn İbrâhîm b. |ızr), İskender-nâme.

98            185       T   Latîfî (‘Abdu’l-Latîf), Tezkiretü”ş-şu”arâ.

99            186       T   “Âşık Ömer, Dîvân.

100          188       T   Kânî Ebu-Bekr, Kulliyyât.

MEVLÂNÂ MÜZESİ

MÜZELİK YAZMA ESERLER KATALOĞU

II. CİLT

Sıra  Sayfa

No. Adedi Dili Yazar ve Kitap Adı

101          191       T       Fuzûlî Süleymân, Hadîkatu”s-suedâ.

102          192       TAF  Muhammed b. Ahmed Katrînî-zâde, Mecmû”a.

103          195       A       Surûrî Mustafâ Muslihu’d-Dîn, Gülistân Şerhi.

104          196       F        Şevket-i Buhârî, Dîvân.

105          197       F        Mecmû”a,

197             1. Seyyîd Hasan-ı Gaznevî, İntiÅâb-ı Dîvân.

198             2. İmâm-i Herevî, Dîvân.

199             3. Râfiu’d-Dîn-i Lunbânî, Dîvân.

199             4. Cemâlu”d-Dîn “Abdu”r-Rezzâk, Dîvân.

200             5. Ebu”l-Ferec-i Rûnî, Dîvân.

106          201       F    Evhâdî, Câm-ı Cem.

107          202       F    Hâfız-ı Şîrâzî, Dîvân.

108          204       T   Vehbî Muhammed b. Seyyîd Hasanü”l- Eş”arî  Eş”arî-zâde, Şerh-i Dîvân-ı Hâfız-ı Şîrâzî.

109          205       F    ‘Urfî-i Şîrâzî, Dîvân.

110          206       T   Mecmû”a (Bazı şâirlerden şiirler).

111          207       A   Ebu”l-Hasan Ahmed b. Muhammedu”l-Kudûrî, Muhtasaru”l-Kudûrî.

112          208             Mecmû”a.

A   1. Muhammed b. Ahmed b. Merzûku”l-Mâlikî,  Şerefu”l-Menâkib ve Menâkibu”ş-şeref.

209       A   2. Zeynu”d-Dîn Ebu-Bekr Ömer el-Merâğî, Kitâbu tahkiku”n-nusrâ bi-telhîs-i dâri’l-hicre.

113          211       A   ‘Ubeydullâh b. Mes’ûd b. Tâc eş-Şerî’a, Şerh-u vikâyeti”r-rivâye.

114          212             Osmanoğulları Padişahlarının Resimleri.

115          214       A   Cemâlu”d-Dîn Ebi”l-Ferec ‘Abdurrahmân b. el-Cevzî, el-Vefâ fî şerefi”l-Mustafâ  (2. cilt).

116          215       A   “Abdullâh el-Eşrefî, Min tabakâti’s-Sunbuliyye ?, Mesâilu “Abdullâh b. Selâm.

117          216       A   Se’âlibî, ‘Abdurrahmân b. Muhammed b. MaÅlûf, Cevâhiru”l-hisân fî tefsîri”l-Kur”ân.

118          219       F    Câmî, ‘Abdurrahmân, Hadîs-i Erba’în ve manzûm tercümeleri.

119          221       F    Câmî, “Abdurrahmân, Dîvân.

120          222       F    Ca”fer Şerîf-i ‘Atîkî, Enîsu”l-vuzerâ.

121          224       T   Lâmi’î Mahmûd b. Osmân b. “Alî, Nefehâtü”l-uns Tercümesi.

122          225       F    Câmî, “Abdurrahmân, Tuhfetu”l-ahrâr.

123          226       F    Câmî, “Abdurrahmân, Subhatu”l-ebrâr.

124          227       T   Fasîh Ahmed Dede, Dîvân ve Sarfa dair müellifi bilinmeyen bir Risâle.

125          229       F    “Abdullâh-i Ensârî, İlâhî-nâme.

126          230       A   Ebu Muhammed Huseyn b. Mes’ûdi”l-Ferrâ el- Beğavî, Mesâbîhu”s-sunne.

127          232       A   Şemse”d-Dîn Muhammed b. |alîl el-Mukrî el-Halebî b. El-Kabâkıbî, El-Kevâkibu”d-durriyye fî medhi Åayri”l-beriyye.

128          234             Câmî, “Abdurrahmân, Silsiletu”z-zeheb,

Selâman u Ebsâl ve Tuhfetu”l-ahrâr.

129          236       F    Câmî, “Abdurrahmân, Nefehatu”l-uns.

130          237       F    Hâfız-i Şîrâzî, Dîvân.

131          239       F    İbrâhîm-i Şebusterî, Enbiyâ-nâme.

132          242       A   Ya’kûb b. Seyyîd “Alî, Mefâtihu”l-cinân ve mesâbihu”l-cânân (Rukn-i İslâm Muhammed b. Ebu-Bekr İmâm-zâde”nin Şirâ’atu”l-a’lâm”ının şerhi).

133          243       F    Hâfız-i Şîrâzî, Dîvân.

134          244       F    Mecmû”a (Fars şâirlerinden şiirler).

135          245       F    Hâcı “Abdullâh-i Ensârî, Tuhfetü”l-vuzerâ.

136          246       F    Hemedânî Muhammed Şafi’î b. Hâcı Kemâlu”d-Dîn Huseyn, Mecmû”a (Şiirler).

137          248       F    Mecmû”a,

1. Kâsımu”l-Envâr, Enîsu”l-ârifîn.

249             2. Kâsımu”l-Envâr, Risale-i Hevrâiyye (Ebû Sa’îd Ebu”l-|ayr”ın rubâisinin şerhi).

250             3. Kâsımu”l-Envâr, Dîvân.Hamişteki kitaplar:

250             1. Emîr Huseynî, Zâdu”l-musâfirîn.

251             2. Hâfız-i Şîrâzî, Dîvân.

251             3. Mahmûd-i Şebusteri, Gülşen-i Râz.

252             4. İbn-i Yemîn Fahre’d-Dîn Mahmûd b. Emîr  Yemînu”d-Dîn, Mukatta”ât.

138          254       F    Nizâmî, Cemâlu”d-Dîn-i Genceî, Penc Genc.

255             1. Nizâmî, Cemâlu”d-Dîn-i Genceî, Mahzenu”l- Esrâr.

255             2. Nizâmî, Cemâlu”d-Dîn-i Genceî, Husrev u Şîrîn.

255             3. Nizâmî, Cemâlu”d-Dîn-i Genceî, Leylâ vu  Mecnûn.

256             4. Nizâmî, Cemâlu”d-Dîn-i Genceî, Heft Peyker.

256             5. Nizâmî, Cemâlu”d-Dîn-i Genceî, İskender-nâme.

139          258       F    Mecmû”a (Şiirler).

140          260       F    Abdu’l-’atâ Kemâlu”d-Dîn Mahmûd b. “Alî el-Kirmânî (Hâcû), Dîvân ve Eserleri,

261             1. Hâcû, Dîvân.

261             2. Gul u Nevrûz.

261             3. Hümâ u Hümâyûn.

262             4. ?, Mensûr bir Risâle.

262             5. ?, Mensûr bir Risâle.

141          264       T   ‘Urfî-i Şîrâzî”nin Kasîdelerinin Şerhi, Mecmû”a.

264             1. Adnî Dede, Şerh-i Kasîde-i ‘Urfî.

264             2. Sadr-ı A”zam”ın Kütüphane Müdürü, Bir Şerh.

265             3. Hz. “Alî hakkında bir Kasîde.

265             4. Hz. “Alî hakkında bir kasîde.

265             5. Kasîde-i Nevrûziyye.

266             6. Neşâtî Ahmed Dede (?), bir Na’at Şerhi.

266             7. Nûrullahu”l-|ârizmî, bir Şerh.

266             8. Bir Şiir.

266             9. Bir Şerh.

267             10-11-12-13: Çeşitli Şiirler.

268             14-15-16-17: Çeşitli Şiirler.

268             18. Zubdetu”l-ilhâm Kasîdesi.

268             19. Na”t-ı şerîf.

142          270       F    Yâr “Alî-i Şîrâzî, Lemehât fî Şerhi”l-Leme’ât.

143          272       F    Mecmû”a,

273             1. Kâsımu”l-Envâr”ın bir Na’atının şerhi.

274             2. Câmî, Mesnevî”nin ilk iki beytinin nazmen şerhi.

144          275       T   Elvân-i Şîrâzî, Terceme-i Gulşen-i Râz.

145          277       F    ?, Hulâsatu”l-Åamse.

146          279       F    Hazînî, Dîvân.

147          281             Nâsır Husrev-i ‘Alevî, Rûşenâyî-nâme.

148          282       A   Vâkıdî Ebu “Abdullâh Muhammed b. Omer, Futûhu”ş-şem”.

149          283       F    Kemâlu”d-Dîn Huseyn b. “Alîyyi”l-Kâşifî (Huseyn-i Vâ’iz), Cevâhirü”t-tefsir li Tuhfeti”l-Emîr.

150          285       T   Ahmed b. Muhammed ‘Arabşâh, ed-Durer ve”l- cevâhir (1. Cilt).

151          287       T   Ahmed b. Muhammed “Arabşâh, Ed-Durer ve”l-cevâhir (2. Cilt).

152          288       T   Ahmed b. Muhammed “Arabşâh, Ed-Durer ve”l-cevâhir (3. Cilt).

153          289       T   Ahmed b. Muhammed “Arabşâh, ed-Durer ve”l-cevâhir (4. Cilt).

166          290       A   Sa’dî Sâdullâh b. ‘Îsâ, Hâşiyeler ve Fâtiha Şerhi.

463          292       T   Dervîş  Murtazâ, Durr-i yetîm (Câvidân terc.).

464          294       T   Fuzûlî Süleymân, Dîvân.

1039        296       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1040        298       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1041        299       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1042        300       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1043        302       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1044        303       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1045        304       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1069        306       A   Evrâd-ı Mevlânâ.

1095        307       A   Kûfî yazıyla Âyet-i kerimeler.

1098        308       T   Hamdullâh Ahmed (Akşemse”d-Dîn-zâde), Yûsuf u Zelîha.

1113        310       F    Celâlu”d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Mesnevî.

1114        315       A   Kur”ân-ı Kerîm (22. Cüz).

1115        317       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1117        318       F    Ârifî, Gûy u çevgân (Hâl-nâme).

1118        319       T   ?, Rûz-nâme.

1134        320       A   Cezerî Muhammed b. Muhammed, el-Hısnu”l-hasîn.

1136        321       F    Mecmû”a (Çeşitli şâirlerin nazîreleri).

1137        322       A   İcâzet-nâme.

1138        323       A   İcâzet-nâme.

1148        324       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1150        325       A   Ebu”l-Fadl ‘İyâd b. Mûsâ b. İyâd, eş-Şîfâ bi-ta”rîfi hukûki”l-Mustafâ.

1152        326       T   ‘Ârif Abdülbâkî, Menâhicu”l-’usûli”d-dîniyye ilâ Mevâkıfi”l-mekâsıdi”l-’ayniyye.

1169        327       A   Tefsîru İbn-i ‘Abbâs.

1177        328       F    Celâlu”d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Mesnevî.

1189        335       A   Ebû “Abdullâh Muhammed b. İsmâ”îl el-Buhârî, Sahîhu”l-Buhârî.

1191        336       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1193        338       F    Celâlu”d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Mesnevî.

1204        340       F    Celâlu”d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Mesnevî.

1235        342       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1236        343       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1317        344       A   Ebu “Abdullâh Muhammed b. İsmâ”îl el-Buhârî, Sahîhu”l-Buhârî.

1323        346       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1324        347       A   Muhammed b. Hamzâ Debbâğu”l-’Ayntâbî, Tefsîr.

1342        349       A   Ebu “Abdullâh Muhammed b. İsmâ”îl el-Buhârî, el-Câmî”u”s-sahîh.

1352        353       F    Celâlu”d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Dîvân-ı Kebîr.

1398        355       A   Ebu”l-Kâsım Muhammed b. Omer ez-Zemahşerî el-Hârizmî Cârullâh, Keşşâf.

1406        356       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1409        358       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1433        359       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1456        360       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1457        362       F    Celâlu”d-Dîn Muhammed Mevlânâ, Mesnevî.

1459        365       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1465        366       T   Süleymân Sırrî, Miftâhu”l-’akâid.

1466        368       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1477        369       T   Yahyâ b. Muhammed, Tuhfetu”l-Mucâhidîn.

1478        371       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1502        372       A   Şerâfu”d-Dîn Dâvûd b. Mahmûd-i Kayserî, Matla’-i Husûsi”l-kelîm fî ma’ânî-i Fusûsi”l-hikem.

1510        373       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1541        374       A   Kur”ân-ı Kerîm.

1542        375       A   Cezûlî Ebu “Abdullâh Muhammed b. Süleymân b.Ebu-Bekr, Delâilu”l-Åayrât.

1543        377             “Alîyyü”l-Kârî, el-Hizbu”l-a”zam ve”l-virdu”l-efhâm ve Duâlar.

2341        379       A   Kur”ân-ı Kerîm.

2588        380       A   Kur”ân-ı Kerîm.

[1] Ali Alparslan,  Abdülbâkî Gölpınarlı, Ankara 1996, s. 14.

[2] a.g.e., s. 3.

[3] a.g.e., s. 3 vd.; Ayrıca bkz. Arslan Tekin, Edebiyatımızda İsimler ve Terimler Sözlüğü, İstanbul 1995, s. 260.

[4] Ali Alparslan, a.g.e., s. 8.

[5] a.g.e., s. 9 vd.

[6] Bizce Üstâd, bu mantıkî oluşta biraz aşırı ve hassas davranıyordu. Bu yüzden de, mazmun ve ıstılahları umum şark dünyasınca tasavvufî kabul edilmiş ve öyle yorumlanmış Hâfız Dîvân’ının şerh ve şârihleri ile âdeta alay etmiştir. O, Hâfız’ı yalnız bir aşk ve şarap şâiri olarak görüyordu. Bunun için bkz. Abdülbâkî Gölpınarlı, Hâfız Dîvânı, s. IX-XVIII; Şark bilginlerinin Hâfız hakkındaki düşünceleri ve şiirindeki anlam için bkz. Ahmet Faruk Çelik, Sürûrî’nin Hâfız Dîvânı Şerhi’nin İncelenmesi, (Selçuk Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enst. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Konya, 1996, s. 20-25 ve 46-98.

[7] Ali Alparslan,  a.g.e., s. 12  vd.

[8] a.g.e., s. 14 vd.

[9] a.g.e., s. 18 vd.

[10] Abdülbâkî Gölpınarlı”nın eserleri hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. a.g.e. 14 v.dd.

[11] a.g.e., s. 37.

*Kaynak: NÜSHA, Yıl: 1, Sayı: 1, Bahar 2001, s. 134-160.

250’yi aşkın görsel ile zenginleşen kitapta geçmişteki hattatların yanı sıra günümüz sanatkarlarından Ali Toy, Mehmet Özçay ve Osman Özçay’ın eserlerinden de örnekler veriliyor.
Büyük kısmı Dr. Süleyman Berk arşivinden olan fotoğrafların bir bölümü sanatkar Ömer Faruk Dere’nin arşivinden sanatseverlerle buluşuyor.
Meşkler bölümünde Mehmed Şevki Efendi’nin sülüs-nesih meşklerinin yanı sıra 20. yüzyılın önemli hattatı Halim Özyazıcı’nın rik’a meşkleri de mevcut. Kitapta ayrıca merhum Emin Barın koleksiyonundan, Dr. Münevver ve Dr. Kaya Üçer koleksiyonundan da izler yer alıyor.
Kitabın 1. bölümünü pdf olarak İNDİR.
Kitabın 2. bölümünü pdf olarak İNDİR.
Kitabın 3. bölümünü pdf olarak İNDİR.
Kitabın 4. bölümünü pdf olarak İNDİR.
Kitabın 5. bölümünü pdf olarak İNDİR.
Kitabın 6. bölümünü pdf olarak İNDİR.

MEDENİYET ÂLEMİNDE YAZI VE İSLÂM MEDENİYETİNDE KALEM GÜZELİ – Mahmud Bedreddin YAZIR 2.KISIM 161 Sayfa 98,9 MB PDF

MEDENİYET ÂLEMİNDE YAZI VE İSLÂM MEDENİYETİNDE KALEM GÜZELİ – Mahmud Bedreddin YAZIR 3.KISIM Tam 10.MB PDF

HAT SANATI VE MEŞHUR HATTATLAR – Muhittin Serin 44,9 MB PDF

İslam Kültür Mirasında Hat Sanatı – M. UĞUR DERMAN 104 MB PDF

Osmanlı Hat Sanatı Tarihi – Ali Alparslan 40,8 MB PDF

OSMANLI HAT SANATI SAKIP SABANCI MÜZESİ, SABANCI ÜNİVERSİTESİ İSTANBUL 96,3 MB

HÜSNÜ HAT EĞİTİMİ 2,56 MB PDF

HÜSNÜ HAT SANATI FERİT EDGÜ 838 KB PDF

MEVLANA MÜZESİ ABDÜLBAKİ GÖLPINARLI KÜTÜPHANESİ LEVHALAR KATALOĞU – FEVZİ GÜNÜÇ 62,0 MB PDF

SELECTED POEMS OF RUMİ

TÜRK SÜSLEME SANATINDA DESEN VE MOTİF

TÜRK MİNYATÜR SANATI

TÜRK SANATINDA EBRU

TÜRK EL SANATLARI

TÜRK İŞLEME SANATI

TÜRK İŞLEMELERİ

TÜRK TEZHİP SANATI

TÜRK EBRU SANATI

TÜRK DOKUMA SANATINDAN ÖRNEKLER

TÜRK GÖLGE OYUNU

TÜRK HALI SANATI

TÜRK HANLARI

TOPKAPI SARAYI MÜZESİ İSLAM MİNYATÜRLERİ

OSMANLI MUTFAĞI

TÜRK İNCE OYMA SANATI

III. Kısım
Yazan
Mahmud Bedreddin YAZIR
Neşre Hazırlayan
Ecz. Uğur DERMAN

Bu kitabı indirmek için buraya tıklayın –>> MEDENİYET ÂLEMİNDE YAZI VE İSLÂM MEDENİYETİNDE KALEM GÜZELİ
alternatif olarak pdf 10103 KB rapidshare.com

BAŞLIK’LARA GÖRE
A L F A B E T İ K F İ H R İ ST
Sahife
A
Aks-i Hayal 315
Ayın 350
Ayn 365
B
Bâ’ 346
Bazı Misâller Üzerinde Kritikler 367
Bir Kritik 307
Bölme İğne 316
Bu Üç Mebde’in Tahlîlî îzahı 323
Bünye Dışı Unsurlar 340
Bünye İçi Unsurlar 339
C
Cezimli Tirfil 364
Cezm 362
Cim 347
Ç
Çizgi Yazıların Tashîhi 306
D
Dal 348
Dış İğne 316
E
Elif 344
Estetik Bir Yazının Doğuşu 320
F
Fâ 351
Fotoğraf Usûlü 315
H
Ha 363
Hâ’ 355
Hâ’ 363
Hareke 360
Hareket Gâyesi 322
Hareket Mebde’i 321
Hareket Sahası 322
Harflerin Tarif ve Talimleri 343
Hemze 363
İ
İç İğne 316
İltikaaî İttisal 342
İltisâkî İttisal 341
İnce Yazıların Tashîhi 299
İşâretlerin Târîf ve Talimleri 358
VII
5 —Tenvin 362
6 — Med 363
7 — Hemze ….. 363
8 —Sıla 363
II — Mühmel (Noktasız) Harf İşâretleri 363
1 — Hâ 363
2 — Sin 363
3 — Sad 363
4— Tâ’ 363
5 — Ayn 363
6 — Kâf 363
7 — Mim 363
8 — Ha 363
III — Tezyin İşâretleri 364
1 — Ufak Tırnak ….. 364
2 — Kalın Tırnak 364
3 —Ters Tırnak 364
4 — Tirfil 364
5 — Tırnaklı Tirfil 364
6 — M i m l i Tirfil …. 364
7 — Cezimli Tirfil 364
8 — Yuvarlak Nokta 365
H — İşâretler Hakkında Bazı Artistik Tavsiyeler 365
K — Bazı Misâller Üzerinde Kritikler … 367
IX
İşâretler Hakkında Bazı
Artistik Tavsiyeler 365
İttisal ve İnfisâl 340
Kaf 352
Kâf 352
Kâf 363
Kalın Tırnak 364
Kalın Yazıların Tashîhi 300
Kalıp Yazıların Tashîhi 303
Sad 349
Sad 363
Sıla 363
Silkme, Çizme ve Doldurma 317
Sin 349
Sin 363
Sülüs Kalemi 325
Şedde 362
Lâm 353
Lâm – Elif 357
M
MECAZÎ YAZILARIN YAPILIŞI 312
Med 363
Mim 355
Mim 363
Mimli Tirfil 364
Muhakkak Kalemi 328
Murabbaât (Satranç) Usûlü 314
Mühmel (Noktasız) Harf İşâretleri 363
N
Nesih Kalemi 326
Nokta 359
Nûn 354
Tâ’ 350
Tâ’ 363
Ta’lîk Kalemi 334
Tashihli Yazmak 296
Tashihsiz Yazma 293
Tashih Usulleri 299
Tenvin 362
Terkîb Metodları 324
Terkîb Unsurları 339
Terkîb ve Tahlil Mebde’leri 321
Ters Tırnak 364
Tezyîn İşâretleri 364
Tırnaklı Tirfil 364
Tirfil 364
U
Ufak Tırnak 364
Okutma İşâretleri 359
U
ÜÇÜNCÜ KISIM (AMELÎÎZAHLAR).293
R Vav
Ra’ 348
Reyhâni Kalemi 329
Rıkaa’ Kalemi 331 Yâ ..
355
357
X
Yazı Büyütme Usulleri 312 Yazı Taklid Etmek 310
Yazı İğneleme Usûlü 315 YAZMA ÇEŞİTLERİ 293
Yazı Kopya Etmek 309 YAZMANIN ARTİSTİK ÎZÂHI 320
Yazının Tohumu 320 Yuvarlak Nokta 365
İ Ç İ N D E K İ L ER
Konu Sahife
ÜÇÜNCÜ KISIM (AMELÎ ÎZAHLAR) 293
1 — YAZMA ÇEŞİTLERİ 293
a — Tashihsiz Yazma 293
b—Tashihli Yazmak 296
c — Tashih Usulleri 299
I — İnce Yazıların Tashihi 299
II — Kalın Yazıların Tashihi 300
III — Kalıp Yazıların Tashihi 303
IV — Çizgi Yazıların Tashihi 306
V — Bir Kritik 307
d — Yazı Kopya Etmek 309
e — Yazı Taklid Etmek 310
2 — MECAZÎ YAZILARIN YAPILIŞI 312
a —Yazı Büyütme Usulleri 312
1 — Murabbaât (Satranç) Usûlü 314
2 — Fotoğraf Usûlü 315
3 — Aks-i Hayal Usûlü 315
b — Yazı İğneleme Usûlü 315
I — İç İğne 316
II — Dış İğne 316
III — Bölme İğne 316
c — Silkme, Çizme ve Doldurma , 317
3 —YAZMANIN ARTİSTİK İZAHI 320
I — Estetik Bir Yazının Doğuşu 320
A — Yazının Tohumu 320
B — Terkib ve Tahlil Mebde’leri 321
I — Hareket Mebde’i 321
II — Hareket Sahası 322
III — Hareket Gâyesi 322
IV —Bu Üç Mebde’in Tahlilî îzâhı 323
C — Terkib Metotları 324
I — Sülüs Kalemi 325
II — Nesih Kalemi : 326
III — Muhakkak Kalemi 328
IV — Reyhâni Kalemi 329
V—Tevkî Kalemi 330
VII — Ta’lîk Kalemi 334
D — Terkîb Unsurları 339
I — Bünye İçi Unsurları 339
II — Bünye Dışı Unsurları 340
E — İttisal ve İnfisâl 340
I — İltisâkî İttisal 341
II — İltikaaî İttisal 342
F — Harflerin Tarif ve Talimleri 343
I —Elif 344
II — Bâ’ 346
III —Cim 347
I V – D a l 348
V—Ra’ 348
VI —Sin 349
VII —Sad 349
VIII —Tâ’ 350
IX —Ayın 350
X—Fâ 351
XI —Kaf 352
XII —Kâf 352
XIII —Lâm 353
XIV—Mim 354
XV—Nûn… 354
XVI—Vav 355
XVII — Hâ’ 355
XVIII — Lâm – Elif 357
XIX —Yâ 357
G — İşâretlerin Târîf ve Tâlimleri 358
I — Okutma İşâretleri 359
1 —Nokta 359
2 —Hareke 360
3 —Cezm 362
4 —Şedde 362

indir 47082 KB PDF

http://rapidshare.com/files/231954362/HAT_SANATI_VE_ME__350_HUR_HATTATLAR.pdfMuhittin Serin, halen Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Türk-İslam sanatları tarihi profesörü olarak görev yapmaktadır. Hat sanatı sahasında ilmî araştırmalarda bulunan Serin, aynı zamanda Kemal Batanay’dan talik yazı meşk etmiş ve icazet almıştır. Serin’in, Kubbealtı Kültür ve Sanat Vakfı yayınlarından çıkan Halim Efendi, Şevki Efendi, Hulusi Efendi ve Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin eserlerinden oluşan Meşk Murakkaları, Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar, Hattat Aziz Efendi ve Hattat Şeyh Hamdullah adlı eserleri bulunmaktadır.

Serin, yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli hat sergilerine katılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde, 2002 yılında Smithsonian Enstitüsü tarafından düzenlenen İpek Yolu Festivali’ne ve North Carolina Sanat Müzesi tarafından tertip edilen Sultanların İmparatorluğu sergilerine katılmış ve seminerler vermiştir. 1997 yılında İran Kültür Bakanlığı ve Çağdaş Sanatlar Müzesi’nin organize ettiği İslam Dünyasında Birinci Hat Festivali’ne, 1994′te Indiana Üniversitesi Güzel Sanatlar Müzesi’nde Türk İslam Sanatları Sergisi’ne katılan Muhittin Serin, 1993 yılında yine Indiana Üniversitesi Güzel Sanatlar Müzesi’nde şahsi bir sergi açmıştır. Hat sanatıyla ilgili çok sayıda ulusal ve uluslararası dergilerde yayınlanmış makaleleri bulunan Serin, yurtiçi ve yurtdışında çeşitli konferanslara da katılmıştır.

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi’nde hat ve tezhip maddelerini hazırlayan Muhittin Serin, New York Halk Kütüphanesi Humanities and Social Sciences Library, Yale Üniversitesi Library Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Indiana Üniversitesi Fine Arts Museum, The University of Michigan Library Special Collections Library Michigan, Mısır Milli Kütüphanesi’nde İslam sanatlarıyla İlgili araştırmalar yapmıştır. (Arka kapaktan)

İndir PDF 109788 KB

http://rapidshare.com/files/231954361/__304_SLAM_KueLTueR_M__304_RASINDA_HAT_SANATI.pdf

‘Hüsn-i hat’, güzel yazı; ‘hattatlık’, güzel yazı yazma sanatıdır. Osmanlı hat sanatı, kuruluş ve gelişmesi Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan önceye, yükseliş ve şaheserler dönemi ise her yazı çeşidinde farklı olmak üzere yedi yüz yıllık bir döneme yayılmıştır. Selçuklu’dan Osmanlı’ya, İran’dan Anadolu’ya Arabistan’tan Kuzey Afrika’ya ve Asya içlerine uzanan geniş İslâm cofrafyasında doğup gelişen ve güçlenen bu sanatın Osmanlı dünyasındaki en büyük sanatçıları ve bu sanatçılardan seçilmiş en güzel örnekler kendisi de usta bir hattat olan Ali Alparslan tarafından ele alınmış bulunuyor. Osmanlı Hat Sanatı Tarihi, bugün Türkiye’de bir güzel sanat dalı olarak yenden canlanmış olan yazı çeşitlerinin ve tarzlarının tarih sahnesine çıkışlarına göre kurgulanmıştır: Kûfî, aklâm-ı sitte (muhakkak, reyhâni, sülüs, nesih, tevkî, rıkâ) , celi aklâm-ı sitte, siyâkat, nesta’lîk, dîvânî, celî dîvânî ve rık’a. Bu yazıların ilk büyük ustaları ve bunları izleyenler, eski hat ustalarından gelen sözlü bilgiler de eklenerek ele alınmış, en güzel örneklerin resimleri çok çeşitli kaynaklardan derlenerek yerlerine konulmuştur.

indir PDF 42801 KB

http://rapidshare.com/files/231953628/OSMANLI_HAT_SANATI_TAR__304_H__304__-_AL__304__ALPARSLAN.pdf

indir  101004 KB .PDF

http://rapidshare.com/files/231953624/OSMANLI_HAT_SANATI.pdf

Osmanlı Hat Sanatı

İslamiyet’in doğuşuyla birlikte Arap yarımadasındaki en önemli faaliyet Peygamber vasıtasıyla gönderilen Allah’ın kelamının, yani Kur’an-ı Kerim’deki ayet ve surelerin yazıya dökülerek doğru bir şekilde, kalıcılığını sağlamak için, yazılması olmuştur.

Yapılan son araştırmalara göre, Arap yazısının kökeninin Ârami asıllı Nabatî yazısına dayandığı bilinmektedir. Arap asıllı olan Nabatî kavmi M.Ö. 400. yüzyılda Filistin’in güneyine yerleşti, merkezleri Petra kentiydi. M.Ö. 85- M.S. 62 yılları arasında Şam ve Kızıldeniz’e kadar genişleyen Nabatîler’in başkenti Petra, Romalılar tarafından ele geçirildi. Günümüze gelen harabeler ve taş kitabelerden, gelişmiş bir uygarlığa sahip olduğu anlaşılan Nabatîler’in yazıları ile İslam dininin peygamberi Hz. Muhammed’in doğumundan önceki yıllara ait Arapça kitabelerdeki yazıların benzerliği, Arap yazısının Nabatî yazısından çıktığını göstermektedir.

Birçok yazarın belirttiği gibi, Arap alfabesinin ilkel şeklinin Nabatî yazısındaki harflerin köşeli ve yuvarlak karakterlerine sahip oluşu bu benzerliği destekler. İslam dininin gelişi, Arap yazısının gelişmesinde son derece büyük rol oynamıştır. Kur’an-ı Kerim’de okuyup yazmaya büyük önem verilir. Allah’ın insanlığa ilk hitabı, “Oku” emridir. Okumanın yanı sıra, yazı yazmanın aracı olan kalem de fevkalade üstün görülmüş ve övülmüştür. Kur’an’da Alâk Sûresi’nin (96) 1-5. ayetlerinde şöyle buyuruluyor: “Yaradan Allah’ın adıyla oku. O, insanı kan pıhtısından yarattı. Kalem ile yazmayı öğreten; insana bilmediğini öğreten, Kerem’i erişilmez mertebede olan Allah’ın adı ile oku.” Kur’an’da Kalem Sûresi’nin (68) 1. ayetinde de “Hokka ile kalemi, kalem ile yazdıklarını şahit tutarım ki” ifadesi ile hokka ve kalemin önemi vurgulanır. Bu ayetle de insanlığın yüceltilmesi için kalemin ne kadar önemli bir araç olduğuna değiniliyor. “Nun” harfi biçimi dolayısıyla hokka olarak tefsir edilmiştir. Hiç şüphesiz hokkadan maksat da içindeki mürekkeptir. Kalem ve mürekkep dünyada bilginin yayılmasını temsil etmektedir. Bu iki önemli sûre, Kur’an-ı Kerim’in mutlaka güzel bir yazı (hüsn-ü hat) ile yazılmasında önemli bir rol oynamıştır. Hiç şüphesiz her Müslüman’ın Hz. Peygamber’in ve Allah’ın sözlerini güzel bir yazıyla yazılmasını istemesi ve hattın bir sanat dalı olarak İslam dünyasında en ön sırayı alması kadar doğal bir durum olamaz. Bu şartlar altında, dördüncü halife olan Âli’nin (35-41/456-661) döneminde gelişme gösteren Arap yazısı, devletin baş şehri olan Kûfe’ye nispetle “Kûfi” adını aldı. Emevilerin son yıllarında giderek gelişmeye başladı ve kimi harflerin bünyesindeki köşeli tarz kayboldu. Abbasi halifeleri döneminin ünlü veziri İbn-i Mukle (886-940) aynı zamanda ünlü bir hattattı. Arap yazısını belli kurallar içerisine yerleştirmeye çalıştı. İbn-i Mukle’nin çalışmaları sonucunda, “Aklâm-ı Sitte” adı verilen altı çeşit yazı oluştu. Bunlar, “muhakkak, reyhanî, sülüs, nesih, tevkî, rıkâ”dır. Aklâm-ı Sitte, Arapça bir terimdir ve altı çeşit yazı anlamına gelir. Bu altı çeşit yazı, bir yüzyıl kadar sonra, Bağdat’ta yetişen İbn-i Bevvâb sanıyla tanınan Arap hattatı İbn-i Hilâl tarafından daha da geliştirildi. Günümüzde çeşitli kütüphanelere dağılmış olan İbn-i Hilâl’ın yazıları, İslam hat sanatı tarihi bakımından oldukça önemlidir.¹

İslam dünyasında hat sanatı Yakut’un kuralları doğrultusunda gelişme gösterdi. Özellikle 14. yüzyıl ve 15. yüzyılda İran, Irak, Suriye ve Anadolu’da İlhanlılar, Celayirîler, Türkmenler, Anadolu Beylikleri, Mısır’da ise Memluklar döneminde Kur’anlar ve cüzleri ile hat sanatının diğer örneklerinin baş yapıtları denilebilecek nüshaları yazıldı. Özellikle İlhanlı ve Memluk Kur’an-ı Kerimleri’nin alışılmışın dışındaki büyük boyutları muhakkâk hat ile yazıldı. Ayrıca yuvarlak hatlı sülüs yazı da büyük bir gelişme gösterdi ve Kur’an-ı Kerim yazımcılığı için tercih edildi.

İslam dünyasının Doğu’sunda Kûfi hattın yerini yuvarlak hatlı sülüs yazısı almaya başlarken; Batı’da da farklı türde yuvarlak hatlı bir yazı türü olan magribî yazısı ortaya çıkmıştı. Magribî yazısı İspanya, Sicilya, Tunus’ta aynı tarzda kullanılmıştı. Arap harflerinin alt çanaklarındaki yuvarlak hatların vurgulanışı, magribî yazısının ana karakterlerinden birisiydi ve diğer İslam yazılarından farklı hareke ve noktalama sistemi kullanıldı. Bazen de renklerle bu farklılık elde edildi. Celî yazılar (büyük boyutlu) ve kitabelerde de farklı bir görünüm elde edildi. Magribî yazı yazan hattatlar, İbn-i Haldun’a göre, kelimeyi yazmayı kalıp halinde öğreniyorlardı. Doğu İslam dünyasında ise, tamamen farklı olarak tek tek harfler öğrenilerek işe başlanıyordu. Magribî yazısının en erken örneği 10. yüzyıl ortalarına aittir. Bu yazı türü uzun süre varlığını korudu, üç yüzyılı aşan bir süreden günümüze ulaşmış eserler bulunmaktadır. Özellikle 12. yüzyılın ilk yarısında, Kortoba’da sanatsal açıdan çok güzel Kur’anlar hazırlandı. Yüzyılın ikinci yarısında kitap sanatının merkezi Valensia’ya kaydı.

Endülüs uygarlığı döneminin İslami varlığının uzantısı 1492 yılına kadar sürdü. Birleşmeyi sağlayan Katolik krallar, aynı yılda topraklarındaki son Müslüman egemenliğini de bitirdiler. Bütün dünya için çeşitli açılardan önemli olan 1492 yılı ve civarı, İslam hat sanatının yeni bir yönde gelişmesine imkan sağlayan Şeyh Hamdullah gibi yaratıcı bir sanatçının yetişmesine de sahne oldu.

¹ İbn-i Hilâl’ın eserleri, İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Bağdat Köşkü Kütüphanesi’nde, Ayasofya Kütüphanesi’nde, Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde ve Dublin Chester Beatty Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.

İstanbul Sarayı ve Hattatları

Fatih Sultan Mehmed’in 1481 yılında vefatı üzerine Amasya sancağındaki oğlu Sultan Bayezid İstanbul’a gelerek tahta geçmiştir. Kısa bir süre sonra da Amasya’da tanıdığı ve takdir ettiği Şeyh Hamdullah adlı hattatı başkente davet etmiş, O da ailesi ve kendi gibi hattat olan damadıyla beraber İstanbul’a gelmiştir. Sultan Şeyh Hamdullah’a İstanbul Sarayı’nda Kur’an-ı Kerim yazması için bir meşkhane, Edirne Sarayı’nda da bir hane tahsis etmiştir. Şeyh Hamdullah’ın Saray’a kâtip ve Saray enderununa muallim tayin edilip, 30 akçe yevmiyeyle Osmanlı sarayının sanat faaliyetlerini yürüten ehl-i hiref teşkilatının kâtipler bölüğünün de başına getirilmiş olduğu anlaşılır. Ayrıca kendisine Üsküdar’da iki köyün gelirleri arpalık olarak verilmiş, diğer bir köyün geliri de mührezenlerine tahsis edilerek sanatçıya fazlasıyla itibar edilmiştir. ² Şeyh Hamdullah’ın gördüğü itibar bir in’âmât (ceyb-i hümayun) defteriyle de desteklenmektedir. 909-917 (1503-1512) tarihleri arasında Sultan II. Bayezid tarafından alimlere, sanatkârlara, saray mensuplarına ve devlet adamlarına verilen in’am ve ihsanlar kaydedilmiş olan bu defterde Şeyh Hamdullah’la ilgili kayıtlar arasında sanatçıya verilen in’amatı belirten iki not bulunmaktadır. İlki 29 Recep 909 (Aralık 1503) tarihinde hazinedarbaşı vasıtasıyla Sultan’a takdim ettiği Kur’an-ı Kerim için Şeyh Hamdullah’a 7.000 akçe ve bir çuha elbise (broadcloth garment) ihsan edildiğini belirtir. İkincisi de 6 Cemaziyülevvel 914 (Eylül 1508) tarihinde Katip Şeyh Hamdullah’ın kendi hattıyla yazdığı Kur’an-ı Kerim’i getirdiği ve buna karşılık 10.000 akçe ihsan ve yine bir çuha elbise aldığını belgeler. ³ Bu kayıtlar Şeyh Hamdullah’ın Saray ve Padişah tarafından ne kadar önemsendiğini ortaya koyacak niteliktedir. Hiç şüphesiz Şeyh’in hat sanatındaki yeteneğinin önemi Sultan Bayezid Han’ın sanata, edebiyata ve özellikle hat sanatına gösterdiği büyük ilgiden dolayı da öne çıkmış olmalıdır.

18. yüzyıl Osmanlı biyografi yazarlarından hattat Müstakimzade’nin Tuhfe-i Hattâtîn isimli biyografik eserinin Şeyh’le ilgili bölümünde aktardığı bilgiler sanatçının İslam hat sanatı açısından önemini ortaya koyar. Buna göre bir gün sohbet esnasında Sultan II. Bayezid “Yakut Musta’sımî’nin itina edip yazdıklarını görmemişsiniz” diyerek hazinesinden yedi adet Yakut hattı çıkarttırmış ve “bu tarzdan başka bir üslup bulunsa iyi olurdu” şeklinde Şeyh Hamdullah’a tavsiyede bulunmuştur. Bunun üzerine Şeyh Hamdullah’ın çileli bir mesai ile kendi üslubunu ortaya koyduğu rivayet edilmektedir. Müstakimzade sanatçının yeni bir üslup yaratmak için sarf ettiği gayreti aktarmaktadır. O’na göre; Şeyh Hamdullah geçmiş büyük üstadların ve Yakut’un yazılarını günlerce ve büyük bir dikkatle incelemiştir. Onların yazı estetiğinde elde edemediği yazının klasik orantılarını, en güzel duruşunu ve satır üzerindeki ahengini öncelikle zihninde biçimlendirmiştir. Ancak zihnine nakşettiği güzel biçim ve ahengi kâğıt üzerine dökmekte bir hayli güçlük çekmiştir. Bu yaratma ıstırabı günlerce sürmüş ve sonunda hayalinde yaşattığı yazı tarzını, adeta Allah’ın mucizevi bir hediyesi olarak, kağıda dökerek elde etmiştir.⁴

Şeyh Hamdullah’ın aklam-ı sitteye kattığı bu yeni yorumun 1485 yılı civarında gerçekleştiği öngörülmektedir.⁵

Sanatçının Aklam-ı Sitte için hazırladığı örnek iki çalışma Saray koleksiyonunda bulunmaktadır. Birisi tomar, diğeri murakka biçimde düzenlenmiştir. Bu eserler sayesinde başta Osmanlı sarayı olmak üzere hat sanatındaki yeni gelişme giderek yaygın olarak uygulanmaya başlamıştır. Aklam-ı Sitte’nin (altı çeşit yazının) çeşitleri ve özellikleri üzerinde kısaca durmak gerekir:

Sülüs kalemi: Hat çeşitleri içinde en eski ve en çok işlenmiş olan yazı cinsi olarak dikkati çeker. Gelişimini Şeyh Hamdullah’ın elinde tamamlamış bir yazı türüdür. Geleneksel yazı öğretimine sülüs hat yazmakla başlanır; Ümmü’l hutût (hatların anası) olarak kabul edilir ve İslam dünyasının en çok tanınan yazısıdır. Şeyh Hamdullah ile bu yazı türünde harflerin bünyeleri iyice belirlenmiş, açık ve yumuşak bir hale gelmiştir. Genellikle ağzı üç mm. genişliğinde, kamış kalemle yazılır. Nesihle beraber kıt’alarda beyit, kaside yazımında, Yakut tarzındaki Kur’anlar’ın yazılmasında, yaygın olarak kullanılmıştır.

Nesih kalemi:

9. ve 10. yüzyıllarda Abbasi Halifeleri’nin himayesinde gelişen yazı çeşitlerinden doğan nesih hat, Yakut tarafından geliştirilmişti. Şeyh Hamdullah yaptığı çalışmalar sonucunda bu yazı çeşidi üzerindeki en önemli gelişimi sağlamıştı. 16. yüzyıldan itibaren Kur’an ve diğer kitapların yazımında en çok nesih hat kullanıldı.

Muhakkak kalemi: Kalem kalınlığı sülüs hat kadardır. Harflerin büyüklüğü sülüs hatta göre daha fazladır. Hatlar genellikle düz, daha az yuvarlak ve geniştir. Büyük boy Kur’an-ı Kerimler’in yazımında ve binalardaki celi yazılarda kullanılmıştır.

Reyhani kalemi:

Muhakkak yazı karakterinde ancak nesih gibi ince ve küçük yazılan bir yazıdır. Kitap sanatlarında ve Kur’an yazımcılığında kullanılmıştır. Nesih yazıya göre bazı harfleri daha büyük ve genişçedir. Muhakkak ve reyhani yazılar çok eskilere dayanan (İbnü’l Bevvâb) bir gelişime sahiptir.

Tevkī kalemi:

Hükümdarlara ait belgelerde kullanılan bir yazı çeşididir. Osmanlılarda 15. yüzyıl sonlarına kadar bu amaçla kullanılmıştır. Kalem kalınlığı sülüs hatta yakındır. Harflerin yarısı düz yarısı yuvarlaktır. Bu yazı türünde harfler ve kelimeler kimi zaman birbirlerine mümkün olduğunca yaklaşık yazılır.

Rikā kalemi:

Tevkī yazının küçüğü ve ince kalemle yazılanıdır. Çeşitli belgeler ve mektupların yazılmasında kullanılmıştır.

Şüphesiz gerek İslam dünyasında gerek Osmanlılarda hat çeşitleri bu altı yazıdan ibaret değildi. Daha önce üzerinde durduğumuz kufi yazı ekolleri ve çeşitlemelerinin yanı sıra, talik-nestâlik hat önemli bir yere sahip olmuştur.

Özellikle İran’da nestâlik hat, 16. yüzyıldan itibaren tüm yazı çeşitlerinin en fazla kullanılanı olmuştur. Osmanlılar da bu yazı çeşidini kitap yazımında kullandıkları gibi, giderek celi tarzda yazma eğilimini göstermişlerdir. Özellikle Osmanlılarda geliştirilen bir diğer yazı türü, divanî yazı olmuştur.

Sanatsal olarak yazı eğitiminin, Osmanlı kültüründe özellikle başkent İstanbul sanatında çok önemli bir yeri vardır. Hat sanatının eğitimi köklü ve geleneksel bir yönteme bağlı kalınarak, imparatorluktaki diğer sanat dallarında olduğu gibi, usta çırak ilişkisi çerçevesinde yürütülmüştür. Osmanlı dünyasında eğitim kurallarına en fazla titizlikle uyulan sanat dalı hattatlık olmuştur. Okuyup yazmayı öğrenmenin dışında, sanat olarak bu işle uğraşılması, eğitim biçimi gelenek olarak varlığını yüzyıllarca korumuştur. Osmanlı Devleti’nin son bulmasından sonra Latin alfabesini seçmiş olan Türkiye Cumhuriyeti’nde Arap harfleriyle güzel yazı yazılması için eğitim, yine de varlığını korumuş ve mükemmel hattatlar yetişmiştir.

Geçmişte İslam dünyasında Arap harflerinin oran ve biçimlerindeki estetikle ilgili Arapça, Farsça, Türkçe çeşitli dillerde eserler kaleme alınmış ve bunlar hat sanatçılarına rehberlik etmiştir. ⁶ Osmanlı İmparatorluğu’nda hat sanatı sarayın himayesinde gelişmiştir. Özellikle Edirne Sarayı ve İstanbul’daki Topkapı Sarayı teşkilatlarında yer alan sanatçı örgütlerinden (ehl-i hiref) Katipler Bölüğü dört yüzyıla yakın bir süre sarayın ihtiyacı olan hattatları bünyesinde barındırmıştır. Bunların içinde her dönemin Kur’an-ı Kerim yazan en ünlü hattatlar bulunuyordu. Şüphesiz bu hattatlar başta nesih ve sülüs yazıya hakimdiler. Diğer taraftan celi hat, yani büyük boyutlu yazı yazmakta hüner sahibi hattatlar da istihdam ediliyordu. Saray’ın ve hanedanın bu sanatçılara, özellikle yaptırdıkları büyük camiler, diğer önemli devlet yapıları, saraylar, çeşmeler gibi mimari anıtların üzerindeki kitabeler ya da içlerini süsleyen genellikle Kur’an-ı Kerim’den seçilen yazı kuşaklarını yazdırmak için ihtiyaç duydukları bilinmektedir. Her dönemde celi yazı yazan hattatların istihdam edildiği çeşitli kaynaklardan anlaşılmaktadır. Üçüncü bir grup hattat ise, nesir veya manzum edebiyat ürünlerini, şiir kitaplarını ya da hanedanın zaferlerini ve yaşamını konu alan manzum Farsça veya Türkçe şehnameleri yazan sanatçılardan oluşuyordu. Bu sanatçılar arasında nesih yazı üstatları bulunduğu gibi, genellikle İran’dan, Azerbaycan’dan, Irak’tan gelmiş nestâlik yazı üstatları da özellikle yer alıyordu. Geleneksel olarak bu yazı türü İran coğrafyası içerisinde gelişmişti.

Şüphesiz başta Topkapı Sarayı olmak üzere Edirne Sarayı ve Galata Sarayı gibi diğer sarayların hat hocaları, Katipler Bölüğü’nün nesih hattaki ve Kur’an-ı Kerim yazıcılığındaki başarısıyla ünlenmiş sanatçıları arasından seçiliyordu.

Başkent Sarayı’nın Ehl-i Hiref Teşkilatı’nın Katipler Bölüğü ile ilgili derli toplu bilgiler Kanuni Sultan Süleyman’ın (1520-1566) saltanat yıllarından itibaren izlenebilmektedir. Şüphesiz hattatlar yani katipler Ehl-i Hiref Teşkilatı’ndan istihdam edilenlerden ibaret değildi. Osmanlı dünyasındaki önemli hattatların hemen hemen hepsi bu sanattaki hünerlerini gösterebilecekleri İstanbul’a gelip yerleşiyorlardı. Ayrıca Bursa ve Edirne gibi eski başkentlerde de sayısız hattat yetişmiştir.

Ehl-i Hiref maaş defterleri, Divan ile ilgili çeşitli belgeler, hattatlarla ilgili biyografiler, hüsn-ü hat yazabilen sanatçıların sayısının çok fazla olduğunu gösterir. Hattatlığın itibarı ve inanç dünyasına dayalı temeli, onların oluşturduğu sosyal sınıfın özendiriciliği bu sanat dalının çok fazla ilgi görmesine yol açtı. Özellikle Saray’da, medreselerde pek çok hattat yetişti; kimi zaman da Osmanlı Hanedan mensuplarının hat sanatında olağanüstü başarılara imza atmasına yol açtı.

Bunlardan ilki, Sultan II. Bayezid’in oğlu Şehzade Korkut’tur. Şehzade sancağı olan Manisa’da bulunduğu sırada Şeyh Hamdullah’tan hat eğitimi alan Korkut’un nesih hatla yazdığı Kur’an-ı Kerim nüshası günümüze gelen tek eseridir. Sakıp Sabancı Müzesi koleksiyonunda bulunan bu nadide eser, serginin başyapıtları arasında yer almaktadır. Osmanlı Hanedanı’nın bazı padişahları hat sanatında büyük başarı kazanmışlardır. Hattat padişahların en dikkat çekici olanı Sultan III. Ahmed (1703-1730) olmuştur. Özellikle sülüs ve celi sülüs yazılarıyla dikkati çeken padişahın bu sanat dalındaki bir diğer önemli özelliği, tuğra biçiminde düzenlediği yazılarıdır. 19. yüzyılda ise, Sultan II. Mahmud (1808-1839) celi sülüs yazı levhalarıyla ün kazanmış bir hattattır. Oğlu Sultan Abdülmecid (1839-1861) de başarılı celi hattatlar arasında yer almıştır.

Osmanlı hat sanatının gelişiminde Şeyh Hamdullah’ın açtığı yol yüzyıllarca hakimiyetini korumuştur. Şeyh Hamdullah’ın getirdiği kurallarda herhangi bir sapma olmaması için hattatlar, yüzyıllar boyunca özen göstermişler ve Şeyh ekolünün değişime uğramadan devamını sağlamışlardır.

Yüzlerce Osmanlı hattatı arasında bu sanat dalına yeni bir soluk getiren Hafız Osman adlı sanatçı olmuştur. Nefeszade İsmail Efendi adlı hattattan aklam-ı sitteyi meşk eden Hafız Osman, Şeyh ekolünün tüm inceliklerini öğrenmiştir. Giderek şöhreti artan Hafız Osman 1106 (1694-95) yılında Sultan II. Mustafa ve Şehzade Ahmed’e güzel yazı hocası olarak atanmıştır. Aklam-ı sitte de ikinci şeyh olarak ün kazanan Hafız Osman 1678 yılından itibaren şeyh Hamdullah’ın yazılarından beğendiği harfleri seçerek kimi zaman harfleri küçültmüş kimi zaman da kelime ve harf aralıklarında, harflerin sanatsal biçim ve yapılarında daha özenli orantılar sağlamak için uğraşmıştır. Bu çalışmaların sonucunda kendine has bir üslup yaratmıştır. Bu üslup çağdaşı diğer hattatlar tarafından da benimsenmiştir. Şeyh Hamdullah ekolü Hafız Osman’ın açtığı yolda 20. yüzyıla değin etkisini sürdürmüştür. 1698 yılında vefat eden Hafız Osman, İstanbul’da Kocamustafapaşa semtindeki Sümbül Efendi Dergahı haziresinde gömülmüştür. İspanya’da Madrid’te Büyükelçilik görevinde bulunan Türkiye’nin ünlü şairi Yahya Kemal (öl.1958)⁷ , bir şiirinde Hafız Osman’ı şu şekilde yüceltir:

“Sarmaşıklar, yazılar, taşlar, ağaçlar karışık;
Hafız Osman gibi hattatla gömülmüş bir ışık
Bu mezarlıkta siyah toprağı aydınlatıyor;
Belli kabrinde, O, bir nura sarılmış yatıyor.”

Hafız Osman’ın Kur’an yazımcılığının yanı sıra Osmanlı hat sanatına katkısı ilk kez sülüs ve nesih hat kullanarak duvara asılmaya da yönelik levha tarzında hilye metninin kompozisyonlarını hazırlaması ve yazması olmuştur. Sözlük anlamı süs, güzel sıfatlar, güzel yüz anlamına gelen hilye, Peygamber Hz. Muhammed’in vasıflarından bahseden metindir. Hakânî Mehmed Bey’in (öl.1606) Hilye-i Şerife (Hilye-i Hakânî) adlı Türkçe manzum eseri, Osmanlı’da dini edebiyatın en sevilen ve güzel örnekleri arasında yer alır. Hz. Ali’den rivayet edilerek yazılan, yukarıda da belirtildiği gibi, bu metin ilk kez Hafız Osman tarafından farklı biçimde tasarlanarak yazılmış ve levhaya dönüştürülmüştür. O dönemden itibaren günümüze değin Türk sanatında hilye yazmak önem kazanmıştır. Hilye metninin düzenlenmesinden en başta besmelenin yazıldığı baş makam, Hz. Muhammed’in vasıflarının yazıldığı oval ya da yuvarlak göbek kısmı, bunun etrafında dört halifenin veya Peygamber’in aşere-i mûbeşşere isimleri, Peygamber ile ilgili bir ayet yazılır. Bunu izleyen etek kısmında ise, hilye metninin devamı ve kolofon (ketebe) yer alır. Hilye metninin Türkçesi “Hz. Ali (r.a.) Hz. Peygamberi (s.a.) vasfettiği zaman şöyle buyurdu: Hz. Peygamber uzuna yakın orta boylu endamı gayet uygun, alnı açık, ne kıvırcık kısa, ne düz uzun saçlıydı, saçları kıvırcıkla düz arasında idi. Değirmi yüzlü, duru beyaz tenli, güzel iri kara gözlü, uzun kirpikli, iri kemikli ve geniş omuzluydu. Göğsü ortadan karnına kadar kılsızdı. İki avucu ve tabanları dolgundu. Yürüdüğü zaman, sanki yokuş aşağı iner gibi rahatlıkla ilerlerdi. Sağına ve soluna baktığında, bütün vücuduyla dönerdi. İki küreğinin arasında peygamberlik mührü vardı. Bu, onun sonuncu peygamber oluşunun nişanesi idi. O, insanların en cömert gönüllüsü, en doğru sözlüsü, en yumuşak huylusu ve en arkadaş canlısı idi. Kendisini ansızın görenler, onun heybeti karşısında sarsıntı geçirirler; fakat üstün vasıflarını bilerek sohbetinde bulunanlar ise onu her şeyden çok severdi. Onun üstünlüklerini ve güzelliklerini tanıtmaya çalışan kimse: ‘Ben gerek ondan önce ve gerekse ondan sonra, Rasulullah gibi birisini görmedim?’ demek suretiyle onu tanıtmak hususundaki aczini ve yetersizliğini itiraf ederdi. Allahın salat ve selamı onun üzerinde olsun.”

Yukarıdaki metni içeren hilye levhaları 17. yüzyıl sonlarından itibaren başkent İstanbul’da günümüze değin yazılmış ve yazılmaya devam etmektedir. Sergide Sakıp Sabancı Koleksiyonu’ndan çeşitli hattatlar tarafından Hafız Osman tarzında düzenlenmeye uygun olarak yazılmış hilyeler yer almaktadır. Ayrıca, farklı tarzda düzenlenmiş örnekler de bulunmaktadır. Hilyeler adeta Hıristiyan inancındaki ikonlar gibi Müslüman evlerinin duvarlarını süsleyen yazı levhalarıydı. Bunların evleri yangından, hırsızlıktan ve kötülüklerden koruyacağına inanılırdı.

² Muhittin Serin, Hattat Şeyh Hamdullah: Hayatı, Talebeleri, Eserleri (İstanbul: Kubbealtı Akademisi, 1992), s. 32.
³ Defter-i Müsveddât-ı İn’âmât ve Tasaddukat ve Teşrifât ve Gayrih, İstanbul Belediye Kütüphanesi, Muallim Cevdet yazmaları, 0.71, s. 31 ve 289; Serin, Hattat Şeyh Hamdullah, s. 33, n. 81 ve 82.
⁴ Müstakimzade, Süleyman Sa’deddin, Tuhfe-i Hattâtîn (İstanbul: İbü’l Emin Mahmud Kemâl, 1928), s. 186; Serin, Hattat Şeyh Hamdullah, s. 33.
⁵ Uğur Derman
⁶ Bak. Serin 347.
⁷ Şair Yahya Kemal’in İspanya ve İspanyollar ile ilişkisi için bkz: Mehmed Necati Kutlu, “Yahya Kemal’in eserlerinde İspanya ve İspanyalılar”, İspanya-Türkiye, 16. Yüzyıldan Sonra 21. Yüzyıla Rekabet ve Dostluk. (ed. Pablo Martin Asuero, çev. Peral Bayaz Çorum), Instituto Cervantes Estambul, İstanbul: Kitap Yayınevi, 2006, s.341-350.

Batılılaşma Sürecinde Osmanlı Hat Sanatındaki Gelişme

Başta Kur’an-ı Kerim olmak üzere kitap hattatlığı ve binaları donatan celi yazıların hazırlanması varlığını sürdürmekle beraber özellikle celi yazı gerek abidelerde gerek evlerin, konakların, sarayların duvarlarına asılmak üzere yazı levhası biçiminde çok sayıda yazılmaya başlandı. Yazı levhalarının yanı sıra, bir yandan da Batı tarzında yapılmış resimler duvarları süsledi. Celi sülüs yazıdaki en büyük devrim Mustafa Rakım (1758-1826) adındaki hattat tarafından gerçekleştirildi. Tuğra, sülüs ve celi sülüs yazmakta çığır açan bu sanatkar ağabeyi İsmail Zühdî’nin himayesinde medrese eğitimini tamamladı. Ağabeyinden sülüs, nesih yazılar meşk ederek daha on iki yaşındayken, yani 1769 yılında, hat diploması almıştır. Hat sanatındaki becerisini giderek geliştirdiği gibi, ressamlıkta da başarılı oldu. Sultan III. Selim’in portresini yapması ve bu konuda başarılı olmasından dolayı müderrislik payesi aldı, daha sonra paraların üzerindeki yazı ve tuğraları çizmek için Sikke-i Hümâyûn ressamlığına ve tuğrakeşliğe tayin edildi. Sultan II. Mahmud’a hat hocalığı yapan rakım 1823 yılında da önemli bir görev olan Anadolu Kazaskerliği’ne atandı. Mustafa Rakım, Padişah tuğrası üzerine yaptığı çalışmalarla büyük bir başarı kazanmıştır ve tuğra biçimlendirmeye son şeklini vermiştir. Sülüs, nesih ve özellikle celi sülüste uyguladığı estetik ölçüler, orantılarla yeni bir akımın yaratıcısı olmuştur.

Dönemin özellikle belirtilmesi gereken bir diğer önemli hattatları ise, Kazasker Mustafa İzzet (1801-1876) ve Sami Efendi (1838-1912)’dir. Kazasker Mustafa İzzet Efendi, 19. yüzyılda, bestekâr, neyzen, hânende, devlet adamı ve hattat olarak büyük bir şöhrete erişmiştir. Sesinin güzelliği ile dikkati çeken bir hânende ve usta bir neyzen olarak kendini gösterdi ve bu sayede Saray Enderunu’na alındı ve büyük bir itibar gördü. Musikinin yanında hat sanatı tarihinde de önemli bir yer işgal eden Mustafa İzzet Efendi, sülüs, nesih ve nestâlik hat çeşitleri üzerinde çalıştı.

İstanbul’da dünyaya gelen Sami Efendi, çeşitli yazı türlerinde yaşadığı dönemin en büyük üstadı sayıldı. Özellikle celi yazılarla hazırlamış olduğu levhaları gerek yaşadığı dönemin hattatlarına gerek O’ndan sonra gelenlere örnek olmuştur. Osmanlı sanat zevkine uygun sülüs, nesih, talik yazı çeşitleri ve tuğra çekimi gelişmesini Sami Efendi ekolüyle tamamlamıştır.

Osmanlı dünyasında yetişmiş hattatların yedi büyük üstadından biri olarak kabul edilen Ahmet Karahisari (öl.1556) de Şeyh Hamdullah ekolünden farklı bir üslup geliştirmiştir. Karahisari, özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminin (1520-1566) en önde gelen sanatçısı olmuştur. İstanbul’un fethinden sonra, İran’dan İstanbul’a gelen Esadullah Kirmani’nin öğrencisi olarak yetişmiştir. Özellikle O’ndan Yakut tarzının öğrenmiştir ve bu ekolün Osmanlı başkentindeki temsilcisi olmuştur. Karahisari yaşadığı dönemde “hat güneşi” (şemsü’l-hat) olarak anılmıştır. Daima yeni kompozisyonlar yaratmak için uğraşmış, müsenna ve müteselsil (harflerin hiç ayrılmadan birbiriyle birleştirilmesi hali) yazıları, özellikle müsenna sülüs ve celi sülüs yazıları ile ün kazanmıştır. Sergide Ahmed Karahisari’nin sülüs bir karalaması yer almaktadır. Sanatçının kölesi aynı zamanda da öğrencesi olan Hasan Çelebi onun üslubunda eserler vermiştir ve Osmanlı mimarisinin en görkemli eserleri olan İstanbul Süleymaniye ile Edirne Selimiye Camileri’nin taş üzerine yazılmış kitabeleri, iç mekanı süsleyen Kur’an sureleri ve çini üzerine uygulanmış yazı kuşakları Hasan Çelebi’nin dolayısıyla, Karahisari ekolünün müstesna örnekleridir.

Tuğra ve Belgeler

Türkçe bir kelime olan tuğra, içinde padişahın isminin de yazıldığı adeta imza yerine geçen özel bir formdur. Ferman, berat, menşur, hüküm, name-i saadet adı verilen padişah mektupları, emir gibi devlete dolayısıyla padişaha ait belgeler ile sikkelerde ve kontrol damgası olarak gümüş objeler üzerinde yer alır. Ayrıca kimi zaman binaların kitabelerinde tomar halindeki ya da kitap halindeki hanedan vakfiyelerinde yer alır. Tuğranın Osmanlı padişahlarına ait en eski örneği, Sultan Orhan dönemine aittir ve oldukça basit bir formdadır. Tuğra zamanla gelişmiş, özellikle 16. yüzyılda tezhipli, mükemmel örnekleri verilmiştir. 19. yüzyılda Sultan II. Mahmud döneminde, Hattat Mustafa Rakım tuğraya yeni bir üslup kazandırmıştır. Bunu izleyen yıllarda Hattat Sami Efendi ile estetik açıdan en güzel ölçülerine kavuşturulmuştur. Daha önceki tuğra hattatlarının pek çoğu tanınmamaktadır. Resmi evraklarla ilgili olan tuğraların kimler tarafından çekildiği bilinmemektedir; çünkü bu belgelerde sanatçı imzası bulunmamaktadır. Tuğralar padişah ve babasının adının bulunduğu kürsü (sere), iç ve dış beyze, tuğ, kol ve hançerler aşağı doğru kıvrılarak inen zülfe gibi kısımlardan oluşur.

Osmanlı belgelerine gelince, divani hattın en güzel örneklerinin verildiği bu belgeler Topkapı Sarayı’nın içinde yer alan Divan-i Hümayun katipleri tarafından yazılmıştır. Tuğralar da onlar tarafından çekilmiştir. Ancak bu eserlerin hiçbirisinde doğal olarak imza bulunmamaktadır. Bu belgeler tomar halindeki kağıtlara yazılırdı ve baş taraflarında tuğralar yer alırdı. Osmanlı Devleti’nin azameti ve gücü bu belgelerdeki tuğranın ve divani hattın kompozisyonuyla da yansıtılmaya çalışılmıştır. Yuvarlak hatlı harflerin iç içe geçerek sırlanışı ve satırların sonlarının yukarıya doğru kalkışı divani yazının ve bu belgelerin en karakteristik özelliğidir. Baş tarafta yer alan ölçülü ve zarif bir şekilde tezhiplenmiş tuğra ile siyah mürekkep ve yer yer de altın yaldız harflerin oluşturduğu, son kısımları yukarı doğru kalkan satırlar bu belgelerin önemini vurgulayan bir izlenim bırakır. Yüzyıllar boyunca binlerce katibin çalıştığı Divan-ı Hümayun, divani hatta İran üslubunu tamamen değiştirerek, hattın okunması ve yazılmasını daha kolay, anlaşılır ve estetik bir şekle sokmuşlardır. Tuğraların bezemeleri ise 16. yüzyılın ilk yarısından 20. yüzyıl başına kadar, her dönemin değişen Osmanlı süsleme zevkini yansıtan en karakteristik örneklerdir.

(Karalamalar/Meşkler)

Hat Sanatını bir resim sanatı olarak görmemek gerektir. Böylesi bir yakıştırmaya gereksinme duymayacak kadar kendine özgü değerleri olan bir sanattır Hat.

Hat Sanatının, ne eski ne de çağdaş resim sanatıyla ne uzak, ne de yakın bir benzerliği vardır.

Ne Batı’nın klâsik ve modem resim sanatının ne Uzak-Doğu’nun, Çin ve Japon resimlerinin ne de İslâm minyatürlerinin Hat Sanatıyla bir benzerliği, bir yakınlığı, bir ortak noktası vardır. *

Dış dünya (doğa ve nesneler), Batılı ressam için, hem varılacak, hem aşılacak bir "rakip"tir.

Uzak-Doğu resminde, doğa, bir esin ve bir izlenim kaynağıdır. İslâm minyatürlerinde ise, yalnızca betimleyici hattâ süsleyici bir öğe.

Hat ise, yapısı gereği, doğa ile karşı karşıya gelmez. Doğa ile bir alış-verişi yoktur onun.

Kimi yazı biçimlerinin, bir takım hayvan ve insan figürlerini andırdığını ileri sürenler, düş gücü geniş (ama sağlam bir temele dayanmadığı için yorumlan yalan-yanlış) kişilerdir.

Yazı (harf), kuşkusuz soyut bir biçimdir. Ama, herhangi bir varlığın ya da doğa parçasının soyutlanması değildir bu.

Kimilerinin, hiçbir kaynağa dayanmadan, Picasso’nun Türk ya da Arap/Acem hat yapıtı görüp "İşte bugüne değin yapmak istediğim!" dediğini, yazılarına, kitaplarına geçirmeleri ancak bir tek şeyi gösterir: Genelde resim, özelde Picasso’nun sanatından hiçbir şey anlamadıklarını.

Hokusai

Clement Huart’dan

Dolayısıyle, Hat Sanatı, doğaya öykünmediği, doğa ile karşı karşıya gelmediği için, bir izlenim, betimleme; bir yorumlama, bir dış-dünyadan-yola çıkarak- yaratma sanatı değildir.

Hat sanatının figürü, harftir.

Kimi yazarlar, harflerin anatomisinden sözetmişlerdir. * Kanımca yanlış bir niteleme; harflerin anatomisi değil, olsa olsa yapısı vardır ve bu da hat türlerine (kûfi, tâlik, nesih, sülüs…) göre değişir.

Bu yapının oranları insan figürünün anatomik ölçülerinden esinlenmediği gibi nesneler dünyasını da ansıtmaz.

Hattat, zaten soyut birer biçim olan harfleri kullanırken, ikinci bir soyutlama yapmaz.

Daha açık bir deyişle, doğayı ve nesneleri değil, bir kavramı yazarken bile, betimleme, benzetme ve yorumlama söz konusu değildir.

Örneğin Allah sözcüğünü yazdığında, Allah kavramını yorumlamaz Hattat. Allah sözcüğünü yazıyordur, o kadar.

* Hat, söylemek gerekli mi, çizgi demektir. Bu çizginin kaynağını insan bedeninin kimi biçimlerinde ve onun hareketlerinde arayan ve gören C. Huart, I.H. Baltacıoğlu gibi yazarlar doğada çizginin bulunmadığı gerçeğini unutmuş gibidirler. Ama daha da önemlisi, her sanatın kendi gerçeği ve kendi dışında bir kaynağı olmadığını da. Baltacıoğlu’nun Hat Sanatından sözederken gerçeküstücülükle benzeşmeler kurması üzerinde ise durmak gereğini bile bulmuyorum.

(Bk. Clement Huart, De L’Orient Musulman, Paris, 1908 I.H.Baltacıoğlu, Türklerde Yazı Sanatı, Ankara 1958.)

Ah Min’el Aşk

Allah sözcüğü ile Muhammed, Ali ya da Ebubekir sözcükleri (isimleri) arasındaki tek ayrım, hattat için o sözcükleri (isimleri) oluşturan harflerdir. Bu harflerin kendi aralarındaki uyumdur.

Ve tabiî hattatın yaratıcı gücünün sonucunda doğmuş olan istif.

Tanrı kavramının izlenimini sanatında yansıtma yolunu seçmez, harflerin uyumunu seçer ve bu harflerden yararlanır Hattat.

Allah, bu sanat yapıtında yalnızca bir sözcüktür. Aşk gibi: Ya da Muhammed ve Ali gibi. Ne Allah’ın, ne Aşk’ın, ne Muhammed’in, ne Ali’nin kendi gerçeklikleri (realite) yansır bu yapıtlarda.

Daha doğrusu, hiçbir şey yansımaz – ■ Hattatın, Arap abecesinin harfleri aracılığıyla yarattığı çizgisel dünyadan başka. Bu çizgisel dünyayı bezeyen renk, motif, zerefşan ve ebrûların, doğrudan doğruya hattın kendisiyle bir ilgisi yoktur.

Bu açıdan bakıldığında (ki Hat Sanatına, kanımca bakılacak en doğru açı budur) Hat Sanatı saf bir plâstik sanat olarak belirir.

Öylesine saf bir plâstik sanat ki, bu sanatın yapıtları önünde, o yapıtın dışında hiçbir şey düşünemeyiz, düşleyemeyiz.

P. Picasso

Karşılaştıracağımız herşey ona yabancıdır. Bir nature-morte‘da, patlıcanın ya da kavunun rengini yadırgayabilir; bir masa örtüsünün kıvrımlarının gerçeğe denk düşmediğini, bir sürahinin uğradığı biçim değişikliğini (deformation), resmin dışına çıkarak, görsel belleğimizde varolan sürahi biçimiyle karşılaştırabiliriz. Ya da figüratif bir resimde, bir insanın ya da bir atın anatomisinin uğradığı değişiklikleri, onaylar ya da yadsıyabiliriz.

Resme, yalnızca bir resim olarak baktığımızda bile, o resimde yer alan nesneler ya da figürler, ister istemez, bizi, doğaya, dış dünyaya gönderir; onların bizdeki izlerini unutamayız.

Nasıl unutabiliriz ki, ressamın kendisi, ya karşısındaki modelden yola çıkarak gerçekleştirmiştir resmini, ya da belleğinde varolan bir modelden yola çıkmıştır.

Resmin konusu, son çözümlemede, hiç kuşkusuz, resmin kendisidir.

Ama resim, hiç değilse figüratif resim, ister klâsik olsun, ister romantik; ister izlenimci, ister kübist ya da gerçeküstücü, sürekli olarak dış-dünyanın öğeleriyle ilişki durumundadır — kendi gerçeğini ararken ve kendi gerçeğini yaratırken bile.

Hat Sanatında böylesi bir arama olmadığı gibi, Hattat, harflerin dışında hiçbir gerçeği yaratma peşinde de değildir.

Karahisarî (?)

P. Klee

Onun gerçeği, harflere, eğer deyiş yerindeyse, bir ruh vermektir. Bu başarıya ulaştığında, harfler, sözcükler, birer harf ve sözcük olmaktan çıkıp bir sanat yapıtını oluşturacaktır.

Bu açıdan bakıldığında, Hat Sanatı, resimden çok, müzik sanatına yakındır*. Hat Sanatının birçok örneğini, bir nature-morte, bir çıplak ya da bir manzara resminden çok bir fugue’e yakın görmek, kanımca daha doğru bir bakıştır.

Hattat, harfler aracılığıyla kendi dünyasını kurar.

Dış dünyaya, doğaya kapalı bir sanatın dünyasıdır bu. Tıpkı müzik gibi. Bu nedenle, hattatın, ne yazdığı hiç mi hiç önemli değildir, Önemli olan nasıl yazdığıdır.

Tek bir harfi (örneğin ayın) yineleyerek kendi dünyasını yaratan Hattat, o harften başka neyi anlatmıştır ki? Sanatsal gerçeğinin ve varlığının dışında neyi "ifade" eder bir harf, ya da aynı harfin yinelenmesi? Hiçbir şeyi.

Ama aynı zamanda sanatına ait (yetenekleri ölçüsünde) herşeyi.

Çünkü Hattatın sanatçı kişiliği, bu harfi yazarken, o kısa süre içinde, o harfte kendini dışa vurur. Tıpkı doğada varolmayan sesleri düşleyip notalara geçiren bir bestecinin yaratma sürecinde olduğu gibi.

* Çağdaş Batı resminde, genelde İslâm, özelde Hat Sanatıyla, yakın ilişkisi olan Klee’nin ressamların en müzisyeni olduğunu burda anmakta yarar var.

Do sesinin hiçbir anlamı olmadığı gibi, vav harfinin de hiçbir anlamı yoktur (hurufiliğin dışında).

Karalamalar’da, bunu çok daha açık olarak görüyoruz.

Bu örneklerde iç-içe geçmiş, altüst olmuş, okunmayan harfler, bizi, hattatın yetinmek bilmediği yeteneğiyle, yaşamı boyunca ustalığı kabul etmeyen alçak gönüllülüğüyle karşı karşıya getirir.

Bir Kur’an yazmaya oturmuş hattat, daha ilk Besmelesini çekmeden, Kur’an’ını, yalnız hangi tür yazıyla yazacağını değil, hangi büyüklükte (hangi puntoda!) bir yazıyla yazacağını bilmektedir ve aylar boyu, hattatın eli, her sözcüğü aynı büyüklükteki harflerle yazacaktır.

Hattatın, varmış olduğu ustalıkla yetinmemesi, sürekli harf karalayıp, meşk etmesi, yalnız, elin melekesini yitirmesi korkusuyla açıklanamaz.

Kanımca, Hattat için Karalamalar ve Meşkler, Hat Sanatının Kur’an, Divan, Hilye, Kıt’a, Levha… gibi kendine özgü bir türüdür.

Bu türün örneklerinin tezhip edilmiş olmaları, büyük hattatların karalama ve meşklerinin murakkalarda bir araya gelmiş olması bu görüşümü kanıtlar niteliktedir.

Ama dış dünya, aynı zamanda insan demekse, o (Hattat), bu dış dünyadaki insana bir sözcükle seslenmektedir. Hattâ bir metinle.

Veliyüddin Efendi

Halilullah

Ne var ki, bu sözcük, bu metin, Hattatın düş gücünden kaynaklanmaz. Topluluğun sözcüklerini kullanır o. Yada bir âyetin sözcüklerini. Ya da bir şairin sözcüklerini. Ya da bir halk deyişinin, bir atasözünün sözcüklerini. Dolayısıyle, topluluk, bildiği (okuduğu) bu sözcükten etkilenmez, onun yazılış biçiminden etkilenir.

Hat, resim sanatının öylesine dışında, öylesine uzağında, hattâ öylesine karşı-kutbundadır ki, resme dönüştüğünde bile betimleyici, izlenimci olmaz, olamaz: harflerden birer suret yaratır; o kadar. Hat Sanatının bir çizgi, yalnızca bir çizgi olduğunu, hattın hiçbir türü karalamalar kadar ortaya koymaz.

Hattatın, bu alıştırmaları, niçin bilinmez, yukarıdan aşağı, aşağıdan yukarı,

hattâ birçok örnekte, aynı zamanda sağdan sola, soldan sağa üst üste binmiş harf ve sözcüklerden oluşur.

Hattat niçin değişik kağıtlara değil de, aynı kağıt yüzeyinde bu çeşit hatları karalayarak okunmaz kılmak istemiştir? Karalamaların dışında, pek önemli sayılamayacak yaratıcılıktan çok bir maharet ürünü olan Gubarî türü (yazı içinde yazı) yazıyı saymazsak, pek karşılaşmadığımız bu

iç-içe alt-üst ya da sözcüklerden oluşan bu doku, hangi

gereksinmenin sonucudur?

Bilmiyorum.

karşılaştırdığımızda, örnekleri (özellikle ketebeli örnekleri)

Mehmed Nuri

İbrahim Belgradî

günümüze çok az ulaşan karalamaların, plâstik sanatlar alanında, çağdaş duyarlığı en fazla yansıtanlar olduğudur.

Bu alt-üst olmuşluk, bu ölçütlerin dışına çıkmışlık bu karışık ve özgür yaratı, resim diliyle söyleyecek olursak ne birer eskiz, ne birer etüd, ne de bir ébauche’dur.

Çünkü Hattat (bir kez daha ressamdan farklı olarak) bu karalamalardan yola çıkarak hiçbir şey yaratmaz.

Hattatın, gerçek yapıtının (Kur’an, Hilye, Levha.) karalama olarak eskizi ve etüdü yoktur. Dolayısıyle, onun karalamaları, kendi içinde bir sanat yapıtıdır. Ve kanımca, hat sanatçısının, tüm yeteneğini ve yaratıcı gücünü ortaya koyan birer ipucu yapıtlarıdır.

Burda, yetkinlik (perfection) söz konusu değildir. Hattat

karalarken, ne kendinden önceki hattatları, ne çağdaşların

aşmak eğiliminde değildir.

Hattâ kendi kendisiyle hesaplaşması

kendini aşması da söz konusu değildir.

Kendi içine dönük, intime birer yapıttır bunlar.

Karalamalara, birer arayış etüdü denebilir mi?

Ya da Hat Sanatının katı ölçütlerini aşma çabası?

Ama büyük hattatlar, bu katı ölçütleri yadsımadan aşan

o ölçütlere kendi ölçütlerini (dolayısıyle kişiliklerini)

ekleyenler arasından çıkmıştır.

Karalamalar, bu spontané yapıtlar, Hattat elinin bir

özgürlük ânıdır.

Karalamalar, noktalı meşkler, ya da hurufat meşklerinde olduğu gibi hiç kimseye birşey öğretmek amacı taşımaz. Hattatın dışında hiç kimse, bir karalamanın gerçek anlamını çıkaramaz; bir karalamayı yorumlayamaz. O, hem bir mutlak, hem gelip geçici bir yapıt olarak karşımızdadır.

Mutlaktır, çünkü, kendinden başka bir yere, bir anlama götürmez bizi.

Gelip geçicidir, çünkü doğası gereği okunmak durumunda olan yazı, karalamalarda bu özelliğe sahip değildir.

Karalamaların, Hat Sanatının başka hiçbir türünde karşılaşmadığımız bir başka özelliği de, dokusudur.

Harflerin bu altüst olmuşluğu karalamalarda

öylesine bir doku oluşturur ki

bu doku, diğer Hat türlerindeki istifin (kompozisyon)

yerini alır. Kuşkusuz, her istif belli bir geometrinin

sonucunda ortaya çıkar. Karalamalarda ise geometri yoktur.

Harflerin, sanki çılgınca bir başkaldırışıdır söz konusu olan.

Elin hızı, sanki aklın/bilginin denetiminde değildir de sanatçının yüreğinin atışlarını izler.

Hat Sanatının, değişik türlerinin ölçütlerini yansıtan Noktalı Meşkler, Hurufat Meşkleri ise, harflerin doğru yazılması ve aralarındaki orantıları ortaya koymak

amacıyla yazılmış bir tür talimlerdir.

Her hattatın aynı zamanda bir öğreten olduğunu unutmamak gerektir.

Bildiğini, başkalarına aktarmak ve öğretmek sorumluluğu söz konusudur ki, bu sayede zincirin halkaları sürüp gitmiştir.

Bu tür talimlerden, kitabın sonunda yer alan, iki murakka

sayfası özellikle dikkate değer:

İsmail Zühdü’nün, öğrencisi Kâtipzâde için talim ettiği

hurufat (harfler) tek tek kesilerek (çünkü her harf

Tanrı’nın kelâmıdır ve kutsaldır) bir murakka

oluşturulmuştur. Bu collage (yapıştırma) meşk murakka

yalnız, rengi, dokusu ve yapıştırma özellikleriyle bir plâstik

heyecan vermekle kalmıyor

aynı zamanda Hattatın

harfe ve hocasına verdiği önemi

ve o derin sevgiyi de belgeliyor.

Başka nasıl olabilirdi ki ?

Harfi sevmeyen nasıl Hattat olabilirdi?

Hocasına o derin sevgiyi duymayan nasıl başkalarına bir şeyler öğretebilirdi?

Hattat için, iptida harf vardı

Karalamalar, Meşkler bunun en güzel örneklerini

oluşturuyor.

İsmail Zühdü

Bu kitabı gerçekleştirmemde hat sanatı konusundaki derin bilgisinden yararlandığım Sayın Cenap Yazansoy’a yıllar boyunca hat ve hattatın ile ilgili bilgileri, örnekleri bana taşıyan Sayın Rıza Özden’e koleksiyonlarındaki eserlerin bu kitapta yer almasına izin veren dost koleksiyonculara Müze koleksiyonundan yararlanmamızı sağlayan Türk ve İslâm Eserleri Müzesi Müdürü Sayın Nazan Ölçer ile

Uzman Sayın Şule Aksoy’a teşekkür borçluyum. F.E.